تبليغات

محل قرار گيري تبليغات رايگان شما..... www.melaak.com......

ارگ گوگد

نويسنده : نوید نقی گنجی

ارگ گوگد ارگ گوگد و شهر گلپایگان در مسیر جاده ابریشم که جاده اصلی تجاری دوران قدیم بوده قرار داشتند . این ارگ دومین بنای خشت و گلی ایران است که تاریخ ساخت آن به حدود چهار قرن پیش بر می گردد . تنها سند نوشته شده ای که از این بنا موجود است متعلق به حدود 130 سال پیش است که نشان می دهد نصف بنای ارگ توسط شخصی به نام علیخان به جای مهریه به همسرش واگذار شده است و از آن پس به نام ارگ علیخانی نامیده شده است . ارگ گوگد در زمان صلح به عنوان کاروانسرا مورد استفاده قرار می گرفته است و حتی به گفته افراد مسن ، آقا محمد خان در زمان لشگر گشی خود چند روزی در این محل استراحت کرده است و با توجه به وضع و موقعیت ویژه ارگ نسبت به کاروانسراهای مجاور ، محل استراحت کاروان تججار سر شناس و یا فرمانروایان سایر استانهای ایران بوده است . ارگ گوگد در زمان جنگ و حمله اشرار به عنوان دژ نظامی مورد استفاده قرار می گرفته و در بالای درب ورودی شمالی قسمتی به عنوان شاه نشین وجود داشته است که هم اکنون به عنوان سوئیت ویژه مورد استفاده قرار می گیرد و حوض آبی در این شاه نشین وجود داشت که هر زمان درب توسط دشمنان آتش زده می شد نگهبانان  با تخلیه آب حوض آتش را خاموش می کرده اند . همچنین سوراخ هایی روی دیوارهای بلند وجود دارد که از آن به عنوان سیستم ایمنی هشدار دهنده استفاده می شد به این صورت که کبوترهایی را در این سوراخها اسکان می داده اند که شب ها با بی قراری و سر و صدای این کبوتران متوجه ورود مهاجمان توسط قلاب و یا نردبان می شدند . در قسمت جنوب شرقی ارگ چاهی وجود دارد که نشان می دهد برای روزهای مقاومت فکر آب آشامیدنی نیز می شده است . ارگ گوگد مربعی شکل است ، ضخامت پایه دیوار برج ها دو متر و 60 سانتیمتر ، ارتفاع دیوارهای آن بیش از 11 متر و قطر هر برج حدود 9 متر است . ارگ دارای یک درب ورودی و یک درب خروجی است که البته درب ها با توجه به نوع استفاده از قلعه ها تعبیه گردیده است . قلعه مرکزی ، با ویژگیهای یک بنای نسبتا بزرگ در وسط ساختمان که اطراف آن را ایوانهای بزرگی فراگرفته است . درب ورودی در ضلع شرقی قرار دارد که بر روی آن دو درکوب وجود دارد که بزرگتر را مرد کوب و کوچکتر را زن کوب می نامیده اند که بر عکس همه مناطق ایران زن کوب در سمت راست قرار گرفته است . به گفته افراد کهنسال منطقه درب ورودی اصلی چوبی ، میخ کوب و بزرگ  و درب خروجی که در ضلع غربی قرار داشته است ، سنگین و بسیار کوچک بوده که دیگر اثری از آن نیست . برج که در اضلاع قلعه ساخته شده گرد و گنگره دار است و هر کدام دارای 4 کشیک خانه و غلام گرد می باشد که با پله های مدور بالای برج یعنی محل دیده بانی و کشیک سر بازان مرتبط می گردد . در هر کشیک خانه اتاقهای دیگر ساخته شده که محل استراحت و غذا خوردن و نگه داری اسلحه ها است . در ساختمان ارگ وجود بنا در اطراف و فضای باز در وسط و همچنین وجود طبقات پایین و بالا نشان از معماری کاروانسرایی دارد که بیانگر رعایت نظام طبقاتی در اجتماع آن روز است به این صورت که چهار پایان و نگهبانان آنها ( استربانان ) در طبقه پایین و در مجاورت هم و بازرگانان و افراد شاخص در طبقات بالا مسکن می گزیده اند که این فضا ها پس از بازسازی هم اکنون به عنوان مهمانسرا استفاده می شود .

لينک ثابت |یکشنبه 15 دی1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

رصد خانه مراغه.اولین زصد خانه جهان

نويسنده : نوید نقی گنجی

رصدخانه مراغه معتبرترين و بزرگترين رصدخانه و مركز پژوهشي نجوم در جهان پيش از اختراع تلسكوپ بوده است كه در سال 2974زرتشتي( 657ه.ق)به دستور هلاكو خان مغول و با نظارت خواجه نصيرالدين طوسي دانشمند ايراني تاسيس شد. اين رصدخانه در 2 كيلومتري غرب شهر مراغه قرار دارد و ساخت آن 15 سال طول كشيده است. كتابها و وسايل نجومي آن پس از فتح بغداد به دستور هلاكو خان به اينجا منتقل شد.                                                                         با شروع فعاليت رصدخانه مراغه ، دانشمندان سراسر جهان به تدريس ، تحقيق و پژوهش در اين مركز پرداختند. ابزار دقيق نجومي و كتابخانه معتبر آن با بيش از 400 هزار جلد كتاب در اختيار دانشمندان قرار گرفت. اين رصدخانه همچنين داراي اتاقهايي براي استادان و دانشجويان بوده است. پس آنجا در زمان گذشته دانشگاه معتبري بوده است. برج رصدخانه مراغه داراي قطري برابر 22 متر ، ارتفاعي در حدود 25 متر و ديواري به ضخامت80 سانتيمتر بوده است. زيج معروف ايلخاني از دستاوردهاي دانشمندان اين رصدخانه به شمار مي آيد. هنگامي كه شهرت رصدخانه مراغه در كشورهاي جهان انتشار يافت. ستاره شناسان و كارشناساني از كشورهاي چين و هند و شهرهاي مهمي مانند استانبول و سمرقند به مراغه آمدند تا پس از آموزش علم ستاره شناسي و الگو برداري از رصدخانه مراغه در وطن خود رصدخانه هايي را تاسيس كنند. رصدخانه مراغه تا سال 703 (ه.ق) يا 3020 (ديني زرتشتي) داير بوده كه پس از مرگ هلاكوخان و گذشت زمان و حوداثي مانند زلزله اين رصدخانه با شكوه تخريب شد و متروك ماند. كتيبه هاي سفالي طلايي رنگ كه توسط خواجه نصيرالدين طوسي فراهم شده بود از ميان رفت و مصالح موجود در آن به يغما رفت. در سال 3710 زرتشتي(1351 ه.ش) با انجام عمليات حفاري باستان شناسي كه با نظارت دو پژوهشگر بنامهاي دكتر سرافراز و دكتر ورجاوند در بلنداي تپه اي و در منطقه اي كه مردم محل آنجا را «رصد داغي » يا كوه رصد مي ناميدند ، بقاياي اين مجموعه ارزشمند از دل خاك بيرون آمد. عمليات كاوش از سال 1356 تا 1374 متوقف شد و در اين سال ميراث فرهنگي استان آذربايجان شرقي با نصب يك چادر فايبر گلاس بسيار بزرگ براي تبديل اين مكان به مركز آموش نجوم و موزه اي با آثار بدست آمده از كاوش هاي تپه رصدخانه اقدام كرد.

لينک ثابت |یکشنبه 15 دی1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

(( نگاهي به محوطه باستاني هفت تپه ))

نويسنده : نوید نقی گنجی

(( نگاهي به محوطه باستاني هفت تپه )) مقدمه تاريخي محوطه باستاني هفت تپه حدود 15 كيلومتري جنوب شرقي شهر شوش واقع شده و همانطور كه از نام آن پيداست از تپه هاي متعددي تشكيل شده است . گستردگي اين محوطه باستاني به مراتب باعث جلب توجه كاوشگران مختلف قرار گرفته است . اولين عمليات حفاري به سرپرستي دكتر عزت الله نگهبان در سال 1344 در اين محل آغاز گرديد . بررسي هاي سطح الارضي كه قبلا مكادامز 1357 (    Robert McC Adams ( در اين ناحيه اي انجام داده بود ، گوياي اين مسئله بودند كه اين محوطه گسترده باستاني فقط در دوره محدودي مسكوني بوده است .   آرامگاهها :   در ابتدا تمركز كار بر روي آزادسازي دو آرامگاهي بود كه در شمالي ترين بخش حفاري واقع بودند . آرامگاه بزرگتر توسط دكتر نگهبان آرامگاه تپتي آهار و ملكه او ناميده شده است . اين فرضيه به جهت ذكر نام پادشاه مذكور در متن سنگ نوشته اي است كه در حياط مجموعه پيدا شده است. در آرامگاه سكوي بزرگي ايجاد شده كه توسط ديوارچه هاي كوتاهي به سه بخش تقسيم مي شده است . در بخش شمالي هفت اسكلت قرار داشته ، بخش مياني كه كوچكتر از دو بخش ديگر است ، بدون اسكلت و بخش جنوبي داراي دو يا سه اسكلت بوده است . در پاي سكو در جنوبي ترين قسمت آرامگاه ، مجاور درب ورودي تعداد ده اسكلت بصورتي بي نظم  بر روي هم قرار داشتند . به اين ترتيب مجموعا حدود 21   يا 22  اسكلت در معبد پيدا شده اند . تقسيم بندي سكوي آرامگاه به بخش هاي مختلف خود گواه اينست كه اين مقبره براي تدفين اشخاص متعددي ساخته شده و احتمالا يك آرامگاه شاهي نمي باشد . وجود اسكلت هاي متعدد بر روي سكو و انباشته كردن اسكلت هاي قديمي در گوشه آرامگاه نيز اين مسئله را تائيد مي كند . با توجه به اكتشافاتي كه در نقاط مختلف منطقه انجام شده است ، درب ورودي آرامگاه پس از هر تدفين با سنگ يا آجر بسته و در هنگام تدفين هاي بعدي مجددا باز مي شده است . مشاهداتي كه در هفت تپه شده ،نيز حاكي از اين مسئله مي باشد . اشياي يافته شده در آرامگاه هفت تپه بسيار ساده بوده و اين امر نشان دهنده اين است كه اسكلت هاي مزبور به افرادي عادي تعلق داشته اند . تنها يك جام سفالي ته دكمه اي در آرامگاه پيدا شده كه مسلما نمي تواند نشانگر  اشياي يك مقبره شاهي باشد . همچنين ابعاد آرامگاه در مقايسه با مقبره هاي شاهي بسيار كوچك مي باشد . بر طبق گزارش حفاري ديوارهاي آجري هر دو آرامگاه توسط ديوار قطور خشتي احاطه شده بودند . قسمت عمده اي از اين ديوار خشتي در سمت شمالي آرامگاه ها توسط بولدوزر در هنگام تسطيح محوطه براي جاده سازي از بين رفته بود و پس حفاري مشخص گشت كه فقط ارتفاع كمي از آن در حدود 40 – 60 سانتيمتر باقي مانده است .   ساختار هاي محوطه غرب آرامگاهها :   D-G XVII-XVIII مجموعه اي از ساختمان هاي كوچك در طرف شرقي آرامگاه ها در ترانشه هاي كشف شده كه ع .  نگهبان آنها را به عنوان خانه هاي مسكوني مربوط به دوران پارتي و ساساني ذكر مي كند با توجه به اطلاعات موجود ، شرايط بناهاي حفاري شده در قسمت غربي آرامگاه ها ، نشانگر وجود لايه هاي مختلفي هستند كه احتمالا به دوران هاي متفاوتي تلق دارند . البته شناخت دقيقتر اين مسئله تنها از طريق بررسي مجدد اين محوطه امكان پذير است .   ساختمانهاي 1 و 2   در طول حفاري هاي هفت تپه علاوه بر كشف دو آرامگاه بزرگ ، باز مانده هاي دو صفه بسيار بزرگ خشتي مشخص شده اند كه در مجاورت آنا اتاق ها و سالن هاي مختلفي قرار داشته اند . عمليات حفاري بصورت عمقي انجام شده و نيروي كار بيشتر براي خاكبرداري بسيار عميق يك محوطه به كار رفته است . صفه خشتي قرار داشته ، متصل مي گردد . جهت ديوار هاي دو ساختمان مختلف بوده و اينطور به نظر مي رسد كه اين دو بنا در يك زمان ساخته نشده اند . بررسي اين محل و تشخيص چگونگي رابطه ديوار هاي اين دو بنا ميتواند كمك موثري به شناخت تقدم و تاخر اين دو ساختمان و تاريخ نگاري نسبي آنها نمايد. مجموعه كه به عنوان ساختمان شماره يك معرفي شده است ، داراي ديواري به پهناي 10/5 متر بين سالن هاي شماره  4و  5مي باشد . اين ديوار در حقيقت سالن شماره 5  ، كارگاه و حياط مقابل آنها را در از بقيه سالن ها ي قسمت شمالي صفه جدا مي سازد . هيچ گونه را ارتباطي بين اين دو بخش كشف نشده است . احتمال دارد كه اين مجموعه از دو ساختمان مجزا تشكيل شده باشد و ديوار واقع بين سالن هاي 4 و   5كه پهناي آن بسيار زياد است ، در حقيقت ديواري باشد كه دو ساختمان مزبور را از هم جدا مي كرده است . اين مسئله وقتي مشخص مي شود كه بخش شمالي محوطه كه هنوز حفاري نشده ، كاوش گردد و نقشه كامل تري از چگونگي قرار گيري اتاق هاي اين ساختمان بدست آيد.

لينک ثابت |یکشنبه 15 دی1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

نگاهي بر سازه هاي آبي تاريخي شوشتر؛ مجموعه اي صنعتي پيش از انقلاب صنعتي

نويسنده : نوید نقی گنجی

نگاهي بر سازه هاي آبي تاريخي شوشتر؛ مجموعه اي صنعتي پيش از انقلاب صنعتي  مهندس محمدحسين ارسطو زاده (مدير پايگاه ميراث فرهنگي سازه هاي آبي تاريخي شوشتر) عليرضا دانشپور (دانشجوي كارشناسي ارشد معماري–كارشناس پايگاه ميراث فرهنگي سازه هاي آبي تاريخي شوشتر) معماري از اجتماعي ترين اشكال بروز هنر ، فرهنگ، توانمندي يك ملت و زمينه شناخت تاريخ گذشته و امكان تبلور آينده آن است. با اين باور  و بر اساس فرصتي كه در سال هاي اخير براي شناخت معماري شهري، توليدي و معماري مبتني بر آب در شهر شوشتر و پيرامون آن دست داد، سعي در طرح بزرگترين مجموعه آبي و ويژگيهاي آن خواهيم كرد تا به پيشنهاد مشخص در اين زمينه براي حفظ ميراث ارزشمند و توان آفرين آن برسيم. نقش توليدي آب و اثر توزيع و بهره برداري از آن در شكل گيري سيستم حكومت و نظام كالبدي در كنار فعاليتهاي دفاعي و اقليمي از اهميت ويژه اي برخوردار است. ايجاد اولين امكان عبور از كارون عظيم و پهناور، مهار و بهره برداري از آب و انرژي آن به مدد پشتكار، هوش و درايت پدران ما در طي هزاران سال، يكي از بزرگترين و كهن ترين مجموعه هاي دست ساخت بشر تا پيش از دوران انقلاب صنعتي را پديد آورده است. مجموعه اي  كه در طول كيلومترها ادامه مي يابد و در طي هزاران سال كامل مي شود و در  جوار خود يكي از هوشمندانه ترين اشكال بروز معماري شهري–آبي را به وجود مي آورد. از شگفتيها و فرازهاي اين كار آبي، ايجاد مجموعه عظيم چند عملكردي، در طول نزديك به يك كيلومتر شامل عناصر اصلي زير مي باشد: الف) بند ميزان با هدف اصلي تقسيم آب كارون به دو شاخه دو دانگه(گرگر) و چهار دانگه(شطيط). بند ميزان ب) نهر داريون(داريوش) با كانالها و دريچه هاي متعدد و اهداف گوناگون و پيچيده اي چون آبياري جزيره ميان آب به وسعت حدود چهل هزار هكتار با تقسيم بندي ها و دريچه هاي بسيار دقيق كانالها، آب پخش كن ها، پلها و نهرهاي مفروش و... . همچنين تامين آب شرب شوشتر و نيز ايجاد دسترسي ويژه به قلعه شاهي سلاسل. نهر داريون پل بند شرابدار پل لشكر پل شاه علي ج) پل بند شادروان به عنوان دريچه خروجي و تنظيم ارتفاع آب در نهايت غربي اين مجموعه آبي به منظور سوار كردن آب شطيط بر روي نهر داريون و ايجاد امكان عبور از كارون در شاهراه اصلي شرقي غربي منطقه در مسير شاهي تيسفون تا پاسارگاد. د) ايجاد تعداد زيادي كانالهاي فرعي براي آبياري و به راه انداختن آسيابها و استفاده صنعتي از انرژي آب. مجموعه آسيابها و آبشارهاي شوشتر ه) كف سازي سنگي كارون در اين فاصله به منظور تثبيت كف رودخانه. و) ايجاد عمارت كلاه فرنگي براي كنترل ميزان ارتفاع آب و نظارت بر عمليات در محدوده اين مجموعه. برج كلاه فرنگي ز) و در نهايت خود قلعه سلاسل به عنوان مركز فني، حكومتي و مديريت آب منطقه. گلوگاه دستيابي و كنترل خوزستان و آب آن عمدتاً در اين منطقه شكل گرفته و تجلي آن قلعه سلاسل است كه به  تناوب از دوران ايلامي تا اواخر قاجار، محل استقرار حكومت محلي برفراز صخره شوشتر بوده است. اين مجموعه عظيم چنانكه گفته شد در فاصله بند ميزان تا پل بند شادروان كامل مي شود و به صورت چند منظوره آب كارون را در طول نزديك به يك كيلومتر، چند متر بالا آورده، از آب و انرژي آبي آن بطور شگفت انگيزي در طول چهل كيلومتر اراضي جنوبي شوشتر تا بند قير يعني دشت مياناب (ميان او، مينو، بهشت) را به يكي از سرسبزترين مناطق دنيا مبدل كرده بوده است. كانالهاي دستكند و دست ساخت متعدد و پلهاي آب بر و پل بندها و آسيابها و ديگر تاسيسات آبي صنعتي نه تنها شهر شوشتر را سيرآب و تهويه مي كرده، بلكه يكي از سرسبزترين و آبادترين مناطق را براي توليد انبوه و گسترده و كشاورزي (چونان انبار بزرگ غله) خلق كرده است. كشاورزان در حاصل توليد، شهر نشينان و نيروهاي نظامي و ديواني نيز از بازار توليد تغذيه مي كرده اند، به نحوي كه منطقه خود بستر تمدنها و شهرهاي مهمي چون احتمالاً هيدالو (ايلامي هخامنشي) دستوا(پارتي- قبل و بعد از اسلام عسكر مكرم) و شوشتر كنوني(ساساني) بوده است. در ادامه اين تاسيسات آبي ، پيرامون شاخه هاي كارون عناصر متعدد ديگري شكل گرفته اند كه از آن ميان مي توان به مجموعه شگفت انگيز پل بند گرگر،  مجموعه آبشارها(حدود پنجاه آسياب كه در خدمت كشاورزي منطقه بوده است)، برج عيار و تاسيسات منظم آن، بند زيباي ماهي بازان (خدا آفريد)، پل بند لشكر، بند خاك و بسياري از ديگر پلها و آب پخش كن ها و كانالهاي و تاسيسات در دو سوي جزيره ميان آب (و نيز شماري از عناصر هنوز ناشناخته) اشاره كرد. رد اين مجموعه را بوسيله كانال دستكند مسرقان از بند قير تا شرق اهواز و نيز تاسيسات آبي–صنعتي كهن اهواز مي توان پي گرفت. كار انساني شگفت انگيزي  كه به قول مهندس حامي اجازه نمي داده است حتي يك قطره از آب كارون هدر رود و به دريا بريزد. اين مجموعه  عظيم در واقع تنها با پشتيباني مالي، نظامي، اداري و فني وبويژه مديريت بسيار هوشمندانه و قوي حكومتهاي متمركز و مقتدر در كشور و نمايندگان آنان به صورت شاهكان و ميرآبها و مهندسان ميسر مي شده است به نحوي كه حكومت در منطقه خوزستان همواره با مديريت مهندسي آب در هم آميخته بوده است و بر اين اساس مي توانسته پا بر جا بماند و انبار غله منطقه و توليدات گسترده صنعتي آن باشد. مديريت آب خوزستان به قدري تخصصي و مهم بوده است كه حتي با تغيير حكومتها تغيير نمي كرده و تا حمله مغول هم كمابيش سرپا بوده است. اين مجموعه عظيم تر از آن بوده است كه با توان افراد و حتي حاكمان محلي قابل كنترل و اداره باشد. در  نتيجه مركز مديريت و مهندسي آب خوزستان در طول تاريخ بطور عمده در قلعه سلاسل شكل مي گرفته است و حاكم خوزستان كه خود ميراب خوزستان و مسئول تشكيلات فني آن بوده، عنصر مهمي در مجموعه حكومت كشور به حساب مي آمده است. وزارت «كست افزوده» ساساني با وظيفه مديريت پيمودن و آب، شايد از همين قلعه سلاسل هدايت مي شده است. هر زمان قدرت و تمركز حكومتهاي مركزي افول كرده، در معرض تهاجمها و نابساماني قرار گرفته است، اين مجموعه در هم پاشيده و از كارآيي و رونق افتاده است. با ضعف قدرتهاي متمركز ناشي از جنگ و تهاجم و ضعف مالي و نظامي و قطع ارتباط متقابل حكومت منطقه و حكومت مركزي اين ماشين عظيم كه به مراقبت پر هزينه و سنگين دائمي مالي نظامي و فني نيازمند بوده است از كار مي افتاده و قحطي و ويراني در منطقه رخ مي نموده است. (نمونه هاي تاريخي بقا و زوال از اين دست را در اين منطقه و در بين النهرين بسيار مي توان يافت) به همين سبب آب همواره عنصر مورد ستايش، مطهر، مقدس و مهمي در اعتقادات و سنن مردم اين مرز و بوم بوده است. با توجه به بحث فوق روشن است كه مطالعه سيستم آبي خوزستان، ريشه ها، زمينه هاي تاريخي و عناصر آن نه تنها خود في نفسه بسيار مهم و پر جذبه است، بلكه زمينه منحصر بفردي براي شناخت علت پديدار شدن حكومتهاي مقتدر و متمركز آسيايي و شكل خاص آن در ايران بشمار مي آيد. در اين راستا با همكاريهاي ويژه فرهنگي، دانشگاهي و بخصوص سازمان ميراث فرهنگي، با زمينه هاي معماري، معماري شهري، شهرسازي، باستانشناسي، تاريخ، هنر، مردم شناسي و جامعه شناسي در منطقه به آموزش و انتقال تجربه بي نظير نياكان در طول هزاره ها در مهار بزرگترين رودخانه كشور، در جهت ايجاد تمدني بزرگ همت گمارده ايم. اين جاري بي زوال كه در جهت تكامل زندگي، توليد نعم مادي و جهت احياي شهر و منطقه در گذشته كار كرده است، امروزه با هدف استخراج علوم در ايران باستان در فن ابياري و تبديل به يك مجموعه فرهنگي، تفريحي و توليدي  از طريق احياي بخشهايي از سيستم آبي گذشته، و نيز محلي براي جلب سياحان، به صورت يك پارك موزه گسترده، بررسي مي شود؛ تا به حفظ ميراث و انتقال شگردها و تجربه هاي توليد كهن و شناخت علمي اسرار زندگي پيشينيان كمك كند. بي ترديد اين مجموعه بر اساس همه نظرات كارشناسي سودي سرشار براي مملكت ببارخواهد آورد.

لينک ثابت |جمعه 27 اردیبهشت1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

مطالعه اندودهاي گچي مقابر كاخ ارامگاه زيرزميني دوراونتاش

نويسنده : نوید نقی گنجی

مطالعه اندودهاي گچي مقابر كاخ ارامگاه زيرزميني دوراونتاش    مجموعه كاخ ارامگاه زيرزميني از مهمترين مجموعه‌هاي دوراونتاش به حساب مي‌ايد. در اين مجموعه پنج ارامگاه سرداب مانند وجود دارد كه از اين تعداد، تاق دهليز يكي از ارامگاه‌ها فروريخته و مابقي سالم مي‌باشند. اين ارامگاه‌ها دو دسته‌اند: نخست ارامگاه‌هاي يك دهليزه و دوم ارمگاه‌هاي با دو دهليز عمود بر هم. ورودي كليه ارامگاه‌ها پلكاني 17 پله‌اي با شيب تند است. از جمله مواد و مصالح مورد استفاده در ساخت اين ارامگاه‌ها اجر، اهك، قير طبيعي و گچ مي‌باشد. ملات به‌كار رفته در اين ارامگاه‌‌ها يك لايه قير طبيعي بين دو لايه اهك به دليل نفوذناپذير نمودن بنا در برابر رطوبت بوده‌ است. سطح كليه ديواره‌ها، كف و سقف ارامگاه‌ها پوششي از گچ داشته است كه امروزه بخش عمده‌يي از ان باقي است. نكته قابل توجه وجود لايه رنگ در اين طبق بررسي‌هاي به عمل امده در ارامگاه شماره دو،‌‌ به اثاري از رنگ اخرا برخورد شده كه نشاندهنده استفاده از تزيينات رنگي بر روي سطوح گچي بوده است. به حضور اينگونه تزيينات تا كنون در هيچ منبعي اشاره نشده است. با بررسي‌هايي كه ضمن اين پژوهش در مقبره شماره دو به عمل امده است، در دهليزهاي ان تزيينات اخرايي به صورت نواري سرتاسري ديواره‌ها را  دور مي‌زده است. ضخامت اين نوار تزييني كه در يكي از دهليزها در ارتفاع 165 سانتيمتري قرار دارد، حدود 25 سانتيمتر براورد شده است. علاوه بر اين لكه‌هاي رنگي ديگري در بدنه قابل تشخيص است كه به دليل اسيب‌ديدگي فراوان، شناخت نقش احتمالي انها نيازمند بررسي بيشتر و درداخل ارامگاه نيز از طريق جذب مويينگي اب به سمت بالا حركت كرده باعث طبله شدن گچ ديواره‌ها مي‌شود، به گونه‌يي كه در حال حاضر قسمت عمده اندودهاي گچا در قسمت‌هاي پايين ديواره (تا ارتفاع تقريبي 50 سانتيمتري) ريزش يافته است. همچنين رطوبت باعث نقل و انقال نمك‌هاي محلول به سطح اندودها شده است.   نماي داخلي يك لز مقابر زيرزميني(مقبره شماره دو)   اندودهاي گچي به كار رفته در ارامگاه‌ها به‌ صورت كف‌مال (با استفاده از دست و بدون ابزار) اجرا شده است. اثار دست استادكاران ايلامي بر روي سطوح اندود به وضوح قابل مشاهده است. ضخامت متوسط لايه گچ حدود 3 تا 4 سانتيمتر است. در اناليزهاي انجام گرفته بر روي گچ‌هاي ارامگاه شماره دو، مشخص شد كه مقدار سولفات در انها به ترتيب 51.6% و54.2% و مقدار سيليس انها 0.053 و 0.025 گرم، در نيم‌گرم نمونه است. در مقايسه با اندودهاي گچي به جاي مانده در معبد ايشني‌كاراپ (Ishnicarap) مي‌توان گفت كه گچ‌هاي ارامگاه داراي درصد سيليس و ناخالصي‌هاي كمتري است. از سويي اندودهاي گچي موجود در معبد ‌ايشني‌كاراپ سطحي صافتر دارند و به صورت كف‌مال هم اجرا نشده‌اند. همچنين با مطالعه‌يي كه روي قطعات اندود به جاي مانده بر روي تعدادي سكوي خشتي در مجموعه‌ي كاخ ـ ارامگاه‌ها به عمل امده است، اندود روي انها از نظر ميزان ناخالصي‌ها مشابه اندود داخل مقابر است. به گونه‌يي كه شايد بتوان محل تهيه انها را از يك مكان پنداشت. عمده عامل اسيب رساننده به اندودهاي گچي موجود در محوطه چغازنبيل بارندگي و رطوبت بالا است. پس از هر بارندگي اب باران همراه گل و لاي شسته شده از ديواره‌هاي مجموعه كاخ ارامگاه به پايين و كف ارامگاه هدايت مي‌شود. جريان يافتن اب باران در ديواره‌هاي پلكان ورودي ارامگاه‌ها، باعث ايجاد شيارهايي در اندودهاي ديواره شده است. از ديگر اسيب رسان‌ها پرندگاني چون خفاش‌ها هستند كه تجمع و حضور فراوان انها علاوه بر برخورد فيزيكي با اندودهاي سقف (اويزان شدن) داراي فضولات فراوان امونياكي هستند كه باعث قليايي شدن محيط ارامگاه شده است. وجود تاريكي و رطوبت بالا محيط مناسبي براي رشد كپك‌ها و ميكرو‌‌‌‌ارگانيسم‌ها را فراهم كرده است. پاكسازي ديواره‌ها دارد. مشكلات فرهنگي و عدم اگاهي صحيح برخي از بازديدكنندگان از پيشينه تاريخي اثار، از عوامل مهم تهديد كننده و اسيب‌رسان به مقابر بوده است. وجود يادگاري‌ها و نوشته‌هاي فراوان حك شده بر اندودها تاييد كننده اين مطلب است.  به منظور شناخت كامل‌تر اين اندودهاي نادر و منحصر به فرد به لحاظ فن و اسيب‌شناسي مطالعه بيشتري نياز است  كه اين پژوهش تلاش دارد در اينده بدان بپردازد.       اجرفرش كف مقابر و اندود گچ روي ان اثار دست اندودكارن ايلامي بر روي ديواره مقابر به هنگام اجراي اندود گچ به روش كف‌مال   اندود گچي بر روي يكي از سكوهاي خشتي كاخ ارامگاه نوار تزييني به رنگ اخرا مكشوفه بر ديواره مقابر زيرزميني

لينک ثابت |جمعه 27 اردیبهشت1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

کاخ آپادانا

نويسنده : نوید نقی گنجی

کاخ آپادانا   از دزفول که به سمت شوش حرکت کردیم وقتي به منطقه باستاني شوش قدم مي گذاشتم گمان مي کردم که بايد با بناهايي همانند آنچه در تخت جمشيد ديده بودم برخورد کنم. ولي از آنچه ديدم سخت يکي خوردم. در قسمت ورودي تنها چند تابلو قرار داشت که ميراث توضيحاتي در مورد پيشينه محل بر روي آن نوشته بود و بجز آن... تقريباً هيچ! از کاخهاي هخامنشيان در شوش تنها پي هاي آن باقي مانده بود و تعدادي سر ستون و ته ستون شکسته کوچک.     من قبلاً کتاب خاطرات کاوشهاي باستان شناسي شوش را که ژان و مارسل ديولافوا در مورد زماني که به کشف منطقه حدود 150 سال پيش آمده بودند خوانده بودم و انتظار داشتم که بتوانم در محل تعدادي از کاشي ها رنگين و منقوش را با آن همه جزييات و تفاصيل که توصيف کرده بودند ببينم. ولي خوب ظاهراً سخت در اشتباه بودم و براي ديدن آنها بايد به لوور بروم!     تاريخچه تمدن منطقه شوش: شوش کهن ترين شهر جهان که حدود 4000 سال پيش از ميلاد مسيح به عنوان كانون مذهبي ساكنان دشت اطراف بنياد نهاده شد پس از 5000 سال حيات پرفراز ونشيب وتوام با روزهاي پيروزي وشکست رونق ورکورد وآباداني وويراني با سقوط شاهنشاهي هخامنشي در سال 332 ق م به مرور در سراشيبي افول افتاد ودر قرون ميانه اسلامي رونق خودرابه کل از دست داد وبه روستاي کوچکي گرداگرد آرامگاه دانيال نبي(ع) بدل شد : ساخت معابد ايلامي در شوش، ساخت چغازنبيل و هفت تپه بين 640 تا 629 پ.م.، پس از آن آشوريان ايلام و شوش را ويران مي کنند و هخامنشيان جاي ايلاميان را مي گيرند. در اين زمان داريوش کاخهاي شوش (آپادانا) را بنا مي کند. در سال 323 پ.م. اسکندر امپراطوري هخامنشي را تسخير مي نمايد و چندي بعد حکومت سلوکيان آغاز مي شود. بعد از آنان اشکانيان و ساسانيان و ساخت ايوان کرخه و جندي شاپور. بعد از ورود اسلام به ايران تا اوائل قرن هفتم در دوران تمدن اسلامي شوش تعدادي مسجد در تپه هاي صنعتگران (شوش) ساخته شد و با ورود مغول ها به ايران شوش تخليه مي شود.     کشف منطقه باستاني شوش: تا قرن ها مسافراني که از کنار اتلال باستاني شوش مي گذشتند . حتي تصور آن را به مخيله خود راه نمي دادند که اين پشته هاي عظيم خاک که اکنون ماواي دان شده روزگاري گهواره تمدني درخشان وپايتخت پرشکوه فرمانروايان ظفرمندي بوده که فاتحانه بر شهرهاي بين النهريني مي تاخته اند يا قلمرو ايشان از دروازه هاي اروپا تا هند گسترده بوده است . تمامي جهانيان ياد آن روزهاي درخشان را به بوته فراموشي سپرده بودند الا كليمياني که نام شوشان وگوشه اي از آنچه رادرآن گذشته بود در كتابهاي مقدس خود ثبت کرده وبه خاطر داشتند . لذا تصادفي نبود که نخستين کسي که ويرانه هاي شوش را باز شناخت بنجامين بن جناح خاخام کليمي بود که بين سال هاي 1163 و 1173 ميلادي براي بررسي وضع كليميان در ايران به سر مي برد . وي هنگام زيارت آرامگاه دانيال نبي از اتلال باستاني شوش نيز ديدن کرد وآنرا همان "شوشان" مذكور در تورات شناخت .     ازاين هنگام تا ميانه قرن نوزدهم ميلادي که براي اولين بار کلنگ باستاني در شوش به زمين خورد جهانگردان زيادي از اين محوطه باستاني ديدن كردند. در دهه 1840 ميلادي دومهره مهم در پيدايش باستان شناسي خاور نزديک يعني آستين هنري لايارد وهنري کرزويک راولينسن از شوش بازديد كردند . بدين ترتيب زمينه اي براي حفاري در شوش فراهم اما بنا به مشکلاتي آنان موفق به حفاري نشدند و به نقشه برداري ونامگذاري تپه ها بسنده كردند . سپس گروه انگليسي به علت وجود مشكلات فراوان شوش را رها كردند و سراغ ساير شهر ها رفتند . پس از آنها هيئت فرانسوي که در راس آنها مارسل و ژان ديولافوا اين كار را بر عهده گرفتند . در حفاري هاي فرانسويان آثار زيادي از زير خاک بيرون آورده شد و آنها آثار زيادي را به موزه لوور بردند که هيجانات زيادي را برانگخيت . اين امر دولت فرانسه را ترغيب کرد که كار حفاري در شوش را با بودجه وامكانات بيشتري دنبال کند . ولي دولت ايران به علت مشكلات امنيتي واغتشاشاتي که از رهگذر حفريت فرانسوي ها در منطقه شوش بوجود آمده بود به دولت فرانسه جواب رد داد و به مدت 10 سال كار فرانسوي ها متوقف ماند تا اينکه بالاخره ژاک دومورگان فرانسوي وارد شوش شد و به حفاري پرداخت . دومورگان روش حفاري جديدي را ابداع کرد و در يکي دوسال اول حفاري آكروپل آثار مهمي چون : فتح نامه نرام سين – چند كودورو ومقدار زيادي آجر کتيبه دار به دست آورد .. دومورگان از هيئت انگليسي بسيار زرنگ تر بود وتوانست خدمت بزرگي به فرانسه بکند .     مجموعه کاخهاي هخامشي شوش توسط داريوش اول برپا شد که شامل بخش هاي زير مي شود: آپادانا، دروازه، ديوانخانه و بخشهاي ديگر. آپادانا يا تالار ستون دار 3 ايوان 12 ستوني و يک تالار 36 ستوني تا 22 متر ارتفاع داشت. ديوارها از خشت و ايوانها با آجر مينايي لعابدار (منقوش) مزين بود. در زمان اردشير اول اين بنا دچار آتش سوزي شد، اردشير دوم آن را بازسازي کرد. آپادانا ناحيه اي است كه در جنوب شرقي شهر كه قصر زمستاني پادشاهان هخامنشي به خصوص خشايار و اردشير بوده است . در اين ناحيه تخته سنگ هاي تراشيده عظيم و ته ستونهاي بزرگ باتركيب هندسي بسيار دقيق و منظم ، آنچنان با وقار صف كشيده اند كه با گذشت هزاران سال همچنان بازتاب شكوه و عظمت تاريخي تمدن ايرانيان هستند. جالب اين جاست كه نزديكترين تپه هاي سنگي و كوهستاني به اين ناحيه بيش از 50 كيلومتر فاصله دارند. حال اين تخته سنگ ها و ستون هاي به قطر يك تا دو متر با چه وسيله اي در آن عهد به اين محل حمل شدند، موضوعي بسيار اعجاب انگيز است. برخي باستان شناسان معتقدند كه اين سنگ ها از راه رودخانه و با كمك جريان آب جابجا شده اند. نمونه كامل اين آپادانا كه كمتر خسارت ديده و معروف به «تالار صد ستون» است در مجموعه تخت جمشيد شيراز قرار دارد. در كليه قسمت هاي اين ناحيه، آثار فراواني از نوع ظروف سفالي، وسايل زينتي، اشياء فلزي مفرغي و الواح منقوش به خط تصويري متعلق به 1700 سال قبل از ميلاد كشف شده است. در زمان پادشاهي داريوش شهر تاريخي شوش به پايتخت زمستاني انتخاب گرديده و كاخ مجللي در آن بر پا شد. پس از وي خشايار و اردشير دوم در تكميل اين شهر اقدام نموده اند. مدت حدود 200 سال شوش مرکز سياسي ايران و سرزمين هاي تحت فرمان هخامنشيان به شمار مي رفت. سرانجام شوش در يورش ویرانگر غرب ( اسکندر مقدوني) ويران شد.

لينک ثابت |جمعه 27 اردیبهشت1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

مسجد مدرسه آقا بزرگ ، کاشان

نويسنده : نوید نقی گنجی

مسجد مدرسه آقا بزرگ ، کاشان   شاید بعضی ها بگویند معماری گذشته ما عملاً به ساخت بناهای مذهبی و کاخها محدود می شود. اما در همین معماری آنقدر رمز و زار و نکات ظریف نهفته است که دانستن تمامی آن شاید به اندازه همه عمر شما طول بکشد. حرفها و نکته هایی که در هیچ کتاب و نوشته ای پیدا نمی شود. باید در فضا قرار گرفت تا درک کنی معمار ایرانی چه می کرده و چه می گفته است. معمار ایرانی کتاب نمی نویسد بلکه با معماری خود حرف می زند. وقتی سر ظهر یک روز تابستانی در گرمای طاقت فرسای کویری شهر کاشان وارد مسجد آقا بزرگ می شوی و دقیقه ای زیر گنبدخانه می نشینی ، احساس می کنی وارد بهشت شده ای. هوا آنقدر خنک و مطبوع است که دیگر هیچ چیز از آن گرمای سوزان به یادت نمی ماند. مسجد مدرسه آقا بزرگ کاشان با اینکه در دوران قاجار و دوره انحطاط معماری ایران ساخته شده به حق یکی از شاهکارهای معماری ایران محسوب می شود. مساجد قدیمی ایران به دلیل تقدسی که برای مردم داشته اند اکثراً سالم مانده اند و هنوز مورد استفاده مردم قرار می گیرند. شاید همانند مسجد آقا بزرگ که هم مسجد است و هم مدرسه علوم دینی در حال حاضر در ایران یک یا دو نمونه بیشتر نباشد. صرف نظر از ساختمان های نوساز کاشان ، گنبد عظیم دو مناره کاشی کاری شده مدرسه ، در حال حاضر نیز از بلندترین بناهای تاریخی شهر است. گنبد با شکوه و زیبایی همراه با دو مناره، صحن، بادگیرها، فضای سبز و حجره هایی که یک طبقه پایین تر قرار دارند به طرز جالبی خود نمایی می کنند. در طبقه پایین حجره های طلاب و شبستان دلباز تابستانی قرار گرفته است. در حقیقت حیاط مرکزی این مسجد در دو طبقه ساخته شده و اصطلاحاً به این نوع حیاطها " گودال باغچه " می گویند که حیاط اصلی مسجد را که محل رفت و آمد عمومی مردم است را از حیاط مدرسه که محل زندگی طلاب است جدا می کند. گنبد بزرگ دو پوش مسجد بر روی هشت جرز عظیم قرارگرفته است. گنبد دو پوسته دارد: یکی گنبد زیرین که بار و نیروی سقف را به جرزها منتقل می کند و دیگری گنبدی است که روی آن برای بزرگ جلوه دادن ظاهر و حفاظت از پوشش زیرین ساخته شده است. زیر کنبدخانه از دو طرف باز است و جریان باد و سایه فضای بسیار مطبوعی را ایجاد می کنند. نورگیر های آجری بالای گنبد، آیات الهی منقوش دور تا دور بدنه و کار بندی های ظریف (یکی از انواع تزئینات سقف) ارتباط تنگاتنگی بین فضاهای گوناگون شبستان ،حیاط ،حجره ها و ... برقرار کرده اند. بناهای کویری ایران را اصطلاحاً " درون گرا" می نامند. یعنی از بیرون شما هیچ تزیینی برای بنا نمی بینید یا عنصری شاخص که از اهمیت داخل آن خبر دهد، بلکه تمام زیبایی و عظمت داخل بنا نهفته است. ساختمان حیاطی مرکزی دارد که فضاها دور تا دور آن قرار گرفته اند. درست بر عکس ساختمان های مناطق معتدل شمالی ایران که " برون گرا " هستندو جلوه بیرونی ساختمان اهمیت بیشتری دارد. در مناطق کویری حیاط مرکزی مسجد عبادت کنندگان را در مقابل گرمای محیط و تابش آفتاب محافظت می کند و حوض آب و آب پاشی صحن مسجد در تعدیل هوا بسیار موثر است. دو بادگیر در قسمت ورودی مسجد قرار دارند که از زیر به سردابی در زیر مسجد راه دارند و هوای بسیار خنکی را در طول تابستان در زیر زمین مسجد ایجاد می کنند. از پشت گنبد خانه پله هایی پایین می روند و به آبنبار مسجد راه دارند. این آبنبار ها که اغلب در کنار مساجد به عنوان یک بنای عام المنفعه ساخته می شدند همیشه آب خنک برای نماز گزاران را فراهم می کردند. معمار ایرانی خصوصیات زندگی مردم را می شناخته ، آگاهی دقیقی از نحوه زندگی آنها و عقایدشان داشته و دقیقاً می دانسته چه چیزی باید بسازد. بنایی که با گذشت این همه سال هنوز پویایی خود را از دست نداده و هر روز مردم شهر را برای عبادت به سوی خود دعوت می کند.

لينک ثابت |جمعه 27 اردیبهشت1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

مسجد سپهسالار(مدرسه شهید مطهری)

نويسنده : نوید نقی گنجی

مسجد سپهسالار(مدرسه شهید مطهری) مسجد سپهسالار گنبد ويژه‌اي دارد؛ تعداد مناره‌هاي بيش از اندازه متداول آن كه حدود 10 مناره است و گنبد دو گوش آن نشان از سبك معماري مساجد تركيه دارد. مسجد و مدرسه سپهسالار (شهيد مطهري) نخستين و بزرگ ترين مسجد و مدرسه عالي در تهران است كه از نزديك ترين تلفيقها ميان معماري ايراني و معماري مساجد استانبول است.  مسجد سپهسالار گنبد ويژه‌اي دارد؛ تعداد مناره‌هاي بيش از اندازه متداول آن كه حدود 10 مناره است و گنبد دو گوش خوابيده‌اش نشان از سبك معماري مساجد تركيه دارد. كارشناسان معماري معتقدند كه اين بنا با بهره‌گيري از كاشيكاريها و مجموعه هنرهاي معماري دوره قاجار طراحي و ساخته شده است. «سيد عليرضا قهاري»، رييس هيات مديره انجمن مفاخر معماري ايران، يكي از اين كارشناسان است و مي گويد: «به طور كلي طرح اين بنا ملهم از مسجد جامع اصفهان، مسجد اباصوفيه استانبول و مدرسه چهارباغ اصفهان است.» وي مي گويد: «وقتي درباره معماري اصيل و سنتي سخن مي گوييم، منظورمان 30_40 سال پيش است، چون از 30 سال قبل به اين طرف، با ورود تمدن، تكنولوژي و معماري جديد، بسياري از سازه ها و بناها دستخوش تغييرات شده است.» هر بنايي داراي ارزش و اعتبار و بيان كننده سليقه معمار بنا است. بناهاي تاريخي هر كشور بخشي از شناسنامه فرهنگ و كارنامه مردمي است كه در آن زندگي مي كرده اند. از اين رو توجه به تاريخچه بناها و شاهكارهاي هنر معماري، مهم است. مسجد و مدرسه سپهسالار؛ تلفيقي از هنر و مذهب بانيان اين بناي بزرگ و نيز سازندگان ساختمان مجلس شوراي ملي، «حاج ميرزا حسين خان سپهسالار قزويني»، صدراعظم دوره ناصرالدين شاه قاجار و برادرش «مشيرالدوله» بودند. كه ساخت اين بنا در دو سال پاياني عمر ميرزا حسين خان سپهسالار آغاز شد و هزينه آن نيز از محل عوايد شخصي وي تامين مي شد. ولي تكميل مجموعه پس از مرگ وي توسط برادرش يحيي‌خان مشيرالدوله صورت گرفت.  قهاري در همين باره مي گويد: «ميرزا حسين‌خان سپهسالار سا‌لها سفير ايران مقيم در استانبول بود. براي همين زماني كه به ايران بازگشت با نگاهي به مساجد تركيه شروع به ساخت اين مسجد كرد.»  وي مي گويد: «شايد اين نزديك‌ترين تلفيق ميان معماري ايراني و معماري مساجد استانبول باشد.» همچنين قهاري از «حاج ابوالحسن معمار» و «استاد جعفرخان معمارباشي كاشاني» به عنوان معماران اصلي مسجد و مدرسه ياد كرد.    مسجد سپهسالار گنبد ويژه‌اي دارد؛ تعداد مناره‌هاي بيش از اندازه متداول آن كه حدود 10 مناره است و گند دو گوش خوابيده‌اش نشان از سبك معماري مساجد تركيه دارد. اما با بهره‌گيري از كاشي كاريها و مجموعه هنرهاي معماري دوره قاجار نه تنها يكي از زيباترين مساجد بلكه يك مدرسه نيز هست. قهاري ضمن تاكيد بر اين مطلب كه طرح اين بنا ملهم از مسجد جامع اصفهان، مسجد اباصوفيه استانبول و مدرسه چهارباغ اصفهان است، مي گويد: «نمازخانه مسجد كه به چهل ستون  معروف است (اما 44 ستون دارد)، در شرق صحن قرار دارد؛ صحني كه داراي چهار باغچه، چهار خيابان و حوض بزرگي در ميانه است كه از آب جاري قنات تهران (كه براي مدرسه، مسجد و عمارت بهارستان مي‌آمد) سيراب مي‌شد.»  وي مي افزايد: «چهار ايوان مرتفع روبه‌روي هم قرار دارند كه كوتاه‌ترين آنها رو به قبله است و گنبدي دارد كه با گنبد مساجد قديمي‌تر از خود تفاوت مي‌كند و معماري جديدي را ارايه مي‌دهد. چهار مناره بلند كه پايه‌هاي هر يك تا كمر از سنگ است و به شيوه ظريفي حجاري شده، به همراه دو مناره ديگر در دو طرف جلوخان، در مجموعه شش مناره مسجد را تشكيل مي‌دهند؛ از چهار مناره اولي، دو مناره به دو پهلوي ايوان متصل است و دو مناره ديگر روبه‌روي ايوان قرار دارد. تمامي مناره‌ها از آجر ساخته شده و پوششي با كاشيكاري بسيار زيبا دارند.»   مسجد و مدرسه سپهسالار؛ در گذر زمان  در حال حاضر در بخش بالاي كتابخانه مسجد، يك نمايشگاه دايمي از آثار قديمي مانند مجموعه آثار «ميرزا طاهر تنكابني»، «مجموعه كتابهاي سيدمحمدصادق طباطبايي» و بسياري ديگر از مجموعه‌هاي تاريخي و باارزش وجود دارد.   قسمتي از ديوار مدرسه سپهسالار كه متعلق به دبيرستان علمي قديم بود در حال مرمت و بازسازي است. بخش‌هايي به بافت اين مدرسه الحاق شده كه به لحاظ معماري كارهاي غلطي است. محل استقرار فرهنگستان اول زبان و ادب پارسي نيز در اين مسجد بود، كه در آن مكان امروز كتابخانه مسجد سپهسالار واقع شده است. از اين رو خاطرات فرهنگستان اول را در اين كتابخانه كه در حال حاضر بازسازي شده، مي‌توان يافت.

لينک ثابت |جمعه 27 اردیبهشت1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

دیوار سرخ گرگان

نويسنده : نوید نقی گنجی

دیوار سرخ گرگان   در دوره ساسانی و نزدیک به ۱۷۰۰ سال پیش دیوار بزرگ گرگان به طول ۲۰۰کیلومتر با نام های قزل ائلان، سد اسکندر، سد انوشیروان، سد پیروز و دیوار دفاعی گرگان که طولانی ترین اثر معماری ایران باستان است طی ۹۰ سال ساخته شد. دیوار بزرگ گرگان بعد از دیوار چین به طول شش هزار کیلومتر و سمیز آلمان به طول ۵۴۸ کیلومتر بزرگ ترین دیوار جهان است. به گفته کارشناسان علت ساخت این دیوار حمله اقوام مهاجری به نام هپتالی ها بود. این قوم مهاجم به دلیل طبیعت زندگی شان که تابع قواعد ایلی بود به دنبال مراتع بهتر، مرزهای شمالی ایران را مورد تهاجم قرار می دادند. به همین علت فیروز پادشاه ساسانی برای جلوگیری از هجوم هپتالی ها به کشور دستور داد تا طولانی ترین دیوار دفاعی کشور در مرز شمال شرقی ایران، شبیه به دیوار چین برای مقابله با ورود این قوم مهاجر ساخته شود. همان قومی که چینی ها نیز برای جلوگیری از هجوم آنها دیوار چین را ساختند. اما این دیوار که در زمان پادشاهان مختلف ساخته شده است نتوانست ایران را از گزند دشمنانش حفظ کند. این اثر، از نظر موقعیت جغرافیایی طبیعی در امتداد ضلع شمالی گرگان رود کشیده شده و اکنون بقایای آن از دامنه بیلی لوه در غرب پارک ملی گلستان (شرق شهرستان کلاله) آغاز می شود و تا نزدیکی روستای صفاایشان و سواحل قدیمی دریای خزر در بخش گمیشان شهرستان (ترکمن) امتداد دارد. در سال ۱۳۷۸ دیوار گرگان به ثبت ملی رسید و از سه سال پیش تا کنون ادامه کاوش ها توسط هیات مشترک باستان شناسی ایرانی و انگلیسی در دیوار گرگان دنبال می شود.     نخستين پژوهشهاي باستان‌شناسي اين ديوار توسط ژاك دمرگان فرانسوي درست در 100 سال پيش صورت گرفت كه بخشي ار مسير ديوار را از روي نقشه ترسيم نمود. بعد از او باستان‌شناس فرانسوي (آرن) در سال 1312 خورشيدي بخشي از ديوار گرگان را به صورت پيمايشي، شناسايي و معرفي كرد. در سال 1316 خورشيدي اريك اشميت آمريكايي با پرواز بر فراز منطقه ، خط قرمز رنگي را بر روي زمين مشاهده كرد كه با پيچ و تاب از دريا به سمت كوه‌‌هاي پيش‌كمر در شرق استان ادامه يافته است. او با ديدن اين منظره عجيب اين پرواز را بار ديگر تكرار كرد و با تهيه عكسهاي هوايي گام مهمي در شناسايي ديوار برداشت. بعد از ان دكتر محمد يوسف كياني در سال 1350 با پرواز مجدد بر روي ديوار موفق به برداشتن عكسهاي جالب توجهي از ديوار شد و طول ديوار را 175 كيلومتر با 32 قطعه وابسته شناسايي كرد. در سال 1378 با شروع ساخت سد گلستان بخشي از مسير ديوار در و محدوده كانال آبياري و زهكشي سد قرارگرفت و بنابر ضرورت حفظ ديوار آب سد از طريق دو كانال از زير ديوار هدايت شد. بعد از آن در سال 1381 ، ديوار در شش فصل كاوش شد كه اطلاعات فراواني از آن به دست آمد. به طوري كه هم اكنون باستان‌شناسان طول ديوار را 200 كيلومتر مي‌دانند. از آنجايي كه در برخي از نوشته‌هاي اين ديوار تا مرو ادامه داشته ، باستان‌شناسان احتمال مي‌دهند طول ديوار بيشتر از 200 كيلومتر باشد كه در كاوش‌هاي آينده به جواب آن خواهند رسيد. همچنين تا قبل از تخمين زده مي‌شد اما بر طيق آخرين نمونه‌هاي آزمايش شده در آزمايشگاه‌هاي معتبر اين ديوار مربوط به دوره ساساني است    حمید عمرانی مدیر پایگاه پژوهشی دیوار بزرگ گرگان از ادامه حفاری های دیوار گرگان بعد از ۲۵ سال می گوید؛ براساس عکس های هوایی و نقشه های ارائه شده ۲۰۰ کیلومتر از مسیر دیوار و ۳۸ قلعه در ضلع جنوبی دیوار، خندق، کوره های آجرپزی، کانال های هدایت آب و سد باستانی شناسایی شده اند. اما بخش عظیمی از دیوار و تاسیسات وابسته دستخوش آسیب های جدی در طول زمان شده اند. وی وجود معماری منظم در طول مسیر ۲۰۰ کیلومتری را از جمله ویژگی های مهم دیوار بزرگ گرگان می داند و می افزاید؛ این دیوار به طور کامل از مصالح آجر و خشت ساخته شده است. شاخص ترین ویژگی دیوار، نظام مهندسی، شیوه معماری، مدیریت آب در سیستم دفاعی آن است که به وسیله کانال های باستانی آب را از طریق رودخانه «گرگان رود» به سمت خندق و کوره های آجرپزی و زمین های پایین دست هدایت می کرده است. عمرانی از روش کاوش دیوار می گوید؛ از آنجا که تعداد قلعه های موجود در دیوار بزرگ گرگان زیاد است نمی توان همه آنها را مورد کاوش های باستان شناسی قرار داد به همین علت با استفاده از روش بررسی ژئوفیزیک به روش مغناطیس سنجی و الکتریکی می توان آثار را بدون آنکه حفاری صورت گیرد در زیر زمین دید و از وجود آنها باخبر شد. در این روش هیچ گونه حفاری صورت نمی گیرد و تخریبی نیز برای آثار در بر ندارد و بدون آنکه خاک منطقه دست خورده شود، می توان به معماری های موجود در خاک دسترسی پیدا کرد. وی معتقد است حفاری دیوار و قلعه ها مستلزم یک کار گسترده ۲۰ ساله است و ادامه می دهد؛ به علت نبود بودجه ما توان نگهداری از همین مقداری که حفاری شده است را نیز نداریم. در صورتی که می توان با نورپردازی و تبلیغات این اثر تاریخی را به مردم معرفی کرد. هرچند دیوار گرگان برای ثبت جهانی در یونسکو معرفی شده است اما همچنان نبود اعتبار برای تهیه نقشه های توپوگرافی و کاداستر برای تعیین عرصه، نبود حریم استحفاظی و عدم رعایت حریم منظری دیوار و تاسیسات وابسته و داشتن عرصه و حریم مصوب که یکی از اساسی ترین موارد احراز شرایط ثبت در فهرست آثار جهانی است، روند ثبت جهانی این اثر باستانی را با مشکل روبه رو کرده است.   عمرانی شناسایی و معرفی آثار در سطح جهانی و تلاش برای حفظ آنها در کنار دریافت کمک های فنی و کارشناسی را از جمله مزیت های بسیار با اهمیت ثبت یک اثر در فهرست آثار ملی می داند و می گوید؛ هرچند دیوار بزرگ گرگان در طول صدها قرن خسارات غیرقابل جبران دیده اما با ثبت در فهرست آثار جهانی یونسکو امید می رود این دیوار و سایر محوطه های باستانی همجوار، ابعاد جهانی پیدا کنند و در حفظ و حراست از همه جاذبه های فرهنگی و تاریخی این اثر کوشش بیشتری شود.   ديوار گرگان در مناطق كوهستاني 2و در دشت 10 متر عرض داشته و آجرهاي بزرگ آن ابعاد 41 در 41 و قطر 10 سانتيمتر در دهها كوره آجرپزي پخت مي‌شده است. بسته به خاك منطقه‌اي كه آجر پخته مي‌شد رنگ آن از نخودي تا قرمز فرق مي‌كند. خندقي 30 متري هم در جلوي ديوار كنده شده كه آب از طريق آن به دشتها و كوره‌هاي مسير مي رسيد. از ارتفاعات پيشكمر تا روستاي زاو در پارك ملي گلستان كه 35 كيلومتر است بخشهايي از ديوار سالم‌تر باقي مانده و با حفاري در چندين نقطه خوشبختانه بقايايي ديوار از زير خاك بيرون آمده است.   در كاوش‌هايي كه تا كنون انجام شده‌است 2 هزار متر مربع از ديوار حفاري گرديده‌است كه درپي‌آن يك آتشگاه و استراحتگاه سربازان كه فضا وابسته به ديوار بوده كشف شده‌است. همچنين دو قلعه از حدود 38 دژ تخمين زده در طول ديوار كاوش شده كه به نظر محل سكونت سربازان بوده است. قلعه‌ها از اندازه‌هاي 120 در 120 متر شروع و بزرگترين آن به 240 در 300 متر مي‌رسيد. اكنون براي حفاظت ديوار در قسمت‌هايي از آن در دو طرف ديوار ميله گذاري انجام شده تا حريم ديوار حفظ و از خرابي آن جلوگيري شود. راندن خودروها بر روي آجرهاي ريخته از ديوار موجب شكستن و از بين آنها مي‌شود و بعضي از اهالي از آجرهاي ديوار براي ساختمان‌سازي خود استفاده كرد‌ه‌اند. همچنين رعايت نكردن حريم ديوار از سوي سازمانهاي دولتي خسارتها‌ي فراواني را به ديوار زده است. بر طبق گزارشات مردمي نمونه‌هايي از آجرهاي ديوار نزديك ساحل درياي خزر و در داخل خليج گرگان ديده است. در فصل آينده كاوش باستان شناسان قصد دارند باستان‌شناسي زير آب درياي را با كمك غواصان انجام دهند تا آثار معماري احتمالي مدفون شده ديوار گرگان را در زير آب بدست آورند. گفتني است ديوار تميشه ديوار ديگري در جنوب ديوار بزرگ گرگان است كه بخش شمالي آن در خليج گرگان وجود دارد و احتمال اينكه ديوار بزرگ گرگان و تميشه زماني يك ديوار بوده است.   در طول مسیر دیوار بزرگ گرگان تا کنون ۳۸ قلعه که بزرگ ترین آنها ۲۰ هکتار و کوچک ترین ۴ هکتار است شناسایی شده است. عمرانی همچنین از لایه نگاری معماری داخلی قلعه ها می گوید؛ بررسی های ژئوفیزیک برای شناسایی معماری داخلی بعضی از قلعه ها چیزی را نشان نداد. چون حفاری های غیرمجاز پیش از انقلاب معماری داخلی آن را به هم زده بود اما در قلعه یی در روستای «مالای شیخ» موفق به شناسایی معماری داخلی چون برج شدیم. مدیر پروژه بزرگ دیوار گرگان معضلات جدی این دیوار را قرارگیری روستا ها در عرصه و حریم دیوار و خندق و تاسیسات وابسته به آن بیان می کند و ادامه می دهد؛ کشت و زرع، وجود کارخانجات صنعتی، تیر چراغ برق، راه و جاده سازی تهدیدهای مهم دیوار بزرگ گرگان هستند که به دلیل کمبود اعتبار در بخش تملک و خرید و آزاد سازی حرایم محوطه های فرهنگی، تاریخی همچنان شاهد تخریب این اثر ارزشمند هستیم

لينک ثابت |جمعه 27 اردیبهشت1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

بررسي قلعه سلاسل

نويسنده : نوید نقی گنجی

بررسي قلعه سلاسل قلعه سلاسل در شمال شهر شوشتر و بر پهنه اي از سنگ بنياد نهاده شده و بلند ترين ارتفاعات اين شهر سنگي را فراگرفته است از شمال به رودخانه مافاريان و از جنوب به زمين ورزشي و از شرق به سازمان آب و از غرب به رودخانه شطيط (شط كوچك) محدود مي گردد. محدوده قديمي اين قلعه باستاني از جانب شمال و غرب محدوده فعلي است ولي از جانب جنوب و شرق خندقي آنرا احاطه مي كرده كه هنوز مقداري از آثار آن باقي مانده است. اين دژ قديمي با حصار باستاني شهر شوشتر كه آثار آن در غرب و جنوب غربي خندق باشد و رئدخانه هاي شطيط و گرگر كه از عوامل مهم پايداري شهر و حفظ موقعيت نظامي آن بشمار مي رود همچون نقطه عطف و قلب اين شهرباستاني محسوب مي گردد. دو مجراي آبرساني فعلي و شمالي قلعه سلاسل و هم سطح رود مافاريان قرار دارد بر روي مجراي شرق سازمان آب تأسيساتي ايجاد كرده است. ولي مجراي ديگر بصورت اوليه باقي است. آب اين دو مجراي آبرساني در زير قلعه سلاسل يكي شده و بوسيله مجراي مشتركي به نهرداريان ميريزد. جهت رسيدن به نهر داريان دو رديف پلكان ساخته اند. پلكان اول با 8 پله به عرض 90/1 متر، در نتيجه اختلاف  ارتفاع سطح قلعه سلاسل ايجاد شده است. اين پلكان در سنگ كنده شده است. پس از اين پلكان سطح نسبتاً وسيعي ديده مي شود كه آنرا مي توان پاگرد پلكان اول بحساب آورد. در سمت راست پلكان اول و بفاصله تقريبي دو متر پلكان دوم ديده مي شود كه نسبت به پلكان اول تيزتر و ارتفاع هر پله بلند تر است. اين پله ها را در دوره هاي بعد تعمير كرده اند. پلكان نامبرده به محوطه سربازي منتهي مي گردد. كه نهر داريان از آنجا شروع مي گردد. آبخور اوليه نهر داريان در اين محل قرار دارد و مي توان چگونگي و نتيجه اقدامات بعدي را كه منجر به مسدود شدن اين قسمت گرديده است دريافت. در اين محوطه بر كنار نهرداريان حوض سنگي كوچكي ديده مي شود كه در مواقع طغيان رود داريان، آب در آن جمع مي گردد و در غير اينصورت آنرا با دست پر مي كنند. روبروي اين حوض تونلي است كه به شواداني (شبستان) با ديوارهاي صاف دست ساز منتهي مي گردد و انتهاي آن بصورت نمادي مسدود ديده مي شود. در جبهه شمالي دوم پلكان ديگري ديده مي شود كه مستقيماً به حاشيه رود خانه مافاريان مي رسد و ديواري به قطر 70 cm محوطه سرباز را از اين پلكان جدا مي سازد. ايجاد شبستان بزرگ بر كنار نهر قديمي و در زير كف قلعه و در دل صخره در فصل تابستان موجب مي گردد اختلاف درجه اي در حدود 20 درجه پديد آيد. و مي توان پنداشت كه شوادانهاي موجود در شهر شوشتر الهامي از اين پديده باستاني باشد. در زير قلعه سلاسل در ضلع شمال و غربي و بر حاشيه شطيط نمونه اينگونه فضاها بسيار است و هم اكنون در فصل تابستان از آنها استفاده مي گردد و ساختن آنها در دوره هاي مختلف انجام گرفته است. و همه آنها در اختيار ساكنين قلعه بوده و ايجاد خندق در جبهه جنوبي قلعه سلاسل دسترسي به آنها را براي عموم غير ممكن مي ساخته  است. در ساخت اين فضاها تا آنجا كه ممكن بوده از سنگ طبيعي استفاده كرده اند و جاهائي كه غير منظم بوده است ايجاد ديوارهاي الحاقي آنها را به طرح هندسي در آورده اند. سقف اين فضا را سنگ كوه تشكيل مي دهد و هر كجا كه سنگ در اثر آب باران سوراخ شده و يا بيم ريزش مي رفته است بوسيله طاق هاي آجري گهواره اي و دور چين آنرا پوشانده يا تقويت كرده اند. نهرهاي آب و اطاقهاي موجود در زير قلعه و در دو سوي شمالي و غربي قلعه سلاسل چنان ارزشي به اين قلعه باستاني داده است كه برقدرت و اهميت آن بسيار مي افزايد.  در تواريخ و تذكره ها نوشته اند كه جلوي قلعه سلاسل ميدانهاي وسيع بوده كه حتي در مواقع ضرورت انعام ومواشي اهل قراي نزديك را در آنجا جاي مي داده اند. در بررسي در سطح قلعه مي توان آنچه را كه به آن اشاره شده ديد. هنوز آثار حوضها و اطاق ها و شبستانها و حصار آن پا بر جاست. در بررسي اين قلعه شبستان (شوادان) با پلكانهاي متعدد مشاهده مي شد كه هنوز سالم مانده حتي نورگيرهاي ان قابل استفاده و با پاك كردن آوار و تعمير آن ديده باز ديد كنندگان بدرون آن كه در حدود 20 متري عمق زمين كنده شده است خيره مي گردد. بر حاشيه مافاريان هنوز آثار پنجره ها و در ها پا برجاست. آثار اطاق هاي كوچك در رديفهاي منظم چگونگي سربازخانه اي را به نظر مي آورد. كف پوش حياط آن پديدار است. چند اطاق آن با اينكه از خاك پر شده هنوز پا برجاست. در شمال قلعه سلاسل جهت دسترسي به آب داريان پلكان سرپوشيده اي درون سنگ كنده اند كه به يكي از مجرا هاي آبرساني نهر داريان مربوط مي شود. از طريق اين پلكان آب مصرفي قلعه در مواقع ضروري تأمين مي شده است. آثاريكه در سطح آزاد قلعه سلاسل باقي مانده همگي به دوران اسلام تعلق دارد. و از دوره ساساني فقط ديوارهاي شمالي قلعه را مي توان به حساب آورد. ديوارهاي نامبرده بر حاشيه مافاريان ديده مي شود. قلعه سلاسل بارها رو به ويراني نهاده و تعمير شده است. يكبار به دست فتحعلي خان پسر واخشتوخان در قرن 11 هجري و دفعه ديگر در سال 1237 بدست محمد علي ميرزاي دولتشاهي بار ديگر به امر نظام السلطنه حسينقلي خان مافي در 1307 مرمت كامل شده است. در دهه 40 باقيمانده قلعه را ويران كرده اند و از مصالح آن در قسمت غربي قلعه ساختمان ادارات دارائي قند و شكر و غله و دخانيات احداث گرديد كه اين ويراني بزرگترين صدمه را به آثار باقيمانده زد و سبب شد كه فقط قسمتهائي از طبقه اول بناها باقي بماند.

لينک ثابت |جمعه 27 اردیبهشت1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

حضور دماوند , گنبد گيتي در فهرست يونسكو؟

نويسنده : نوید نقی گنجی

حضور دماوند , گنبد گيتي در فهرست يونسكو؟ كارشناسان مي گويند دماوند بزرگترين قله مخروطي جهان است خبرگزاريهاي ايران به نقل از فريبرز دولت آبادي، معاون سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري ايران اعلام كرده اند كه نام كوه دماوند به عنوان اولين اثر طبيعي ايران در فهرست يونسكو (سازمان علمي، فرهنگي و آموزشي سازمان ملل متحد) ثبت شده است. البته در سايت يونسكو نام دماوند در فهرست اصلي آثار ثبت شده از ايران كه در آن تنها هشت نام از جمله پرسپوليس و پاسارگاد گنجانده شده، ديده نمي شود. بلكه "دماوند" در فهرست طولاني آن دسته از مناطق و آثاري از ايران قرار گرفته كه براي بررسي به يونسكو ارائه شده اند. كوه دماوند بلندترين قله آتشفشاني منفرد آسيا محسوب مي شود. ناصر كرمي، روزنامه نگار و كارشناس محيط زيست به بي بي سي گفته است كه اين كوه، نزديكترين قله با ارتفاع بيش از پنج هزار متر به اروپاست و اين موضوع براي گردشگران كوهنورد بسيار جالب است. علاوه بر اين دماوند همواره در ادبيات و اساطير ايران جايگاه خاصي داشته است و بخش مهمي از ميراث طبيعي ايران محسوب مي شود به طوري كه ملك الشعراي بهار، شاعر نامي ايران در قصيده اي به نام دماونديه آن را "گنبد گيتي" خوانده است. اغلب تصور مي شود كه دماوند بخشي از رشته كوه البرز است. در حالي كه به گفته كارشناسان اين كوه يك كوه منفرد آتشفشاني است كه از ده هزار سال پيش خاموش بوده و ارتباطي با البرز ندارد اين دو در زمانهايي متفاوت بوجود آمده اند. ناصر كرمي با ذكر اين نكته كه قله فوجي ياما در ژاپن كه ارتفاعي به مراتب كمتر از دماوند دارد، همانند آن قله اي مخروطي است، يادآور مي شود كه قله فوجي ياما مورد حفاظت شديد و پيچيده اي قرار دارد و بازديد از آن به قصد صعود به اين قله، تنها از مسيري مشخص و با نوبت بندي انجام مي شود تا ميزان فرسايش آن بر اثر تردد بازديدكنندگان به حداقل برسد. در حالي كه در مورد قله دماوند و پوشش گياهي آن هيچ گونه تدابير حفاظتي بكار گرفته نمي شود. معاون ميراث فرهنگي گفته است كه ثبت جهاني يك اثر ملي باعث افزايش ميزان گردشگران خارجي و افزايش ضريب امنيت آن مي شود. اما برخي كارشناسان محيط زيست معتقدند كه وارد شدن نام محيطهاي طبيعي ايران به فهرستهايي چون فهرست يونسكو باعث روي آوردن مردم به آنها و از ميان رفتن كيفيت زيست محيطي اين اماكن مي شود بدون آن كه در نحوه مديريت آنها تغيير مثبتي پديد آيد. گفته مي شود دليل آن كه نام مكانهاي ارزشمند طبيعي ايران چندان در فهرستهاي جهاني ثبت نشده، عدم غناي جغرافيايي آنها نيست بلكه بيشتر از اين روست كه براي معرفي اين آثار، اقدامات و پي گيريهاي اداري لازم صورت نگرفته است. با اين حال در مجموع انتظار مي رود كه معرفي گسترده نقاط جغرافيايي مهم و ارزشمندي چون كوه دماوند و وارد شدن نام آنها در فهرستهاي جهاني باعث شود كه بيش از پيش تحت نظارت درآيند و از آنها حفاظت بيشتري به عمل آيد.

لينک ثابت |جمعه 6 اردیبهشت1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

فهرست غار های ایران

نويسنده : نوید نقی گنجی

آ آبزا (آوزا) ا اسپهبد خورشید اصله انار ب بابا جابر بورنیک بگلیجه بیمار آب پ پا سنگر پبده پراو پری یاغی پل مون ت تمته ث ج جفریز چ ح خ خی د دربند درفک دیو زندان ذ ر رود افشان ز ژ س سراب ش شاکین ص ض ط ظ ع علی سرد (علیصدر) غ ف ق قلعه جوق ک کتل خور (کتله خور) کرفتو کهک گ گل زرد (اسک) ل لادیز لنجرود م ن نیاسر و ه همه لون همه کسی هیزج ی یخ مراد

لينک ثابت |پنجشنبه 15 فروردین1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

کولوسوم

نويسنده : نوید نقی گنجی

کف صحنه چوبی است و در زیر آن مجموعه ای از اتاقها و گذرگاهها برای عبور حیوانات وحشی و سایر  تدارکات لازم جهت راه اندازی و اجرای نمایش قرار گرفته است . تعداد 80 دیوار به عنوان تکیه گاه برای طاق های گنبدی شکل، گذرگاهها، پلکان و ردیف های صندلی، روی صحنه قرار گرفته است. لبه بیرونی طاق های متوالی باعث اتصال طبقات مختلف و پلکان بین آنها به یکدیگر شده است.  نمای داخلی Coliseum از بالا سه ردیف طاق های گنبدی شکل رو در روی ستون ها و سر ستون ها قرار گرفته اند، در ستون های طبقه اول سبک معماری دوریک (Doric)، در طبقه دوم سبک ایونیک (Ionic)، و در طبقه سوم سبک قرنتی (Corinthian) که نزدیک به سبک کلاسیک یونان بود، به کار رفته است. در بالای این سه طبقه اصلی، طبقه زیرشیروانی شامل ستون های مستطیل شکل سبک قرنتی قرار دارد، فضای بین ستون ها با 40 عدد پنجره کوچک مستطیل شکل پر شده است. در قسمت بالا، دیوارکوب ها و بندگاههایی وجود دارد که تیرک هایی را که سایه بان ها به آنها آویزان است، نگه داشته اند. در ساخت عمارت با دقت بسیاری از انواع ترکیبات ساختمانی استفاده شده، برای فونداسیون از بتون و برای ستون ها و طاق ها از سنگ آهک ( تراورتن) استفاده شده، در ستون های به کار رفته برای دیوار  دو طبقه زیرین، از نوعی سنگ متخلخل به نام توفا (Tufa) استفاده شده است. برای طبقات فوقانی و اکثر طاق ها از آجر بتونی استفاده شده است. جزئیات : کولوسئوم طوری طراحی شده که در آن پنجاه هزار تماشاگر جا بگیرد. در حدود 80 ورودی دارد که جمعیت می توانسته خیلی سریع و به راحتی وارد آن محل شده و از آنجا خارج شود. نقشه آن یک بیضی پهناور است به اقطار 188 در 156 متر و زیربنای عمارت در حدود 6 جریب است. طاق ها روی 80 دیوار محوری نگهدارنده برای محافظت از ردیف های صندلی، گذرگاهها و پلکان، قرار گرفته اند. ارتفاع نمای بیرونی شامل سه ردیف طاق به انضمام طبقه زیرشیروانی حدود 48.5 متر می باشد که معادل یک ساختمان 12 تا 15 طبقه است.

لينک ثابت |پنجشنبه 15 فروردین1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

چغازنبیل (بنای ماندگاری از ایلامیان)

نويسنده : نوید نقی گنجی

چغازنبیل (بنای ماندگاری از ایلامیان)   قدمت تاریخ تمدن ایلامیان که در دشت های جنوب غربی ایران می زیسته اند و پایتخت دولت مقتدر آن شهر معروف شوش بوده است به حدود شش هزار سال پیش می رسد(آشوریان که در همسایگی آنان بودند آن ها را عیلام یا علام می نامیدند.) شهر چغازنبیل (دور- اونتاش) در حدود سیزده قرن قبل از میلاد به دستور اونتاش- گال پادشاه عیلام ساخته شد. اهمیت این شهر بعد از پایان پادشاهی او کم شد تا این که غارت و چپاول سپاه آشوربانی پال که 2هزار سال از عمر سلسله ی عیلامیان می گذشت نقطه ی پایانی بر موجودیت این مرکز زیارتی می گذارد. محوطه ی تاریخی چغازنبیل در جنوب غربی ایران استان خوزستان و در فاصله ی 35 کیلومتری جنوب شرقی شهر باستانی شوش قرار دارد. بلندترین نقطه ی این مجموعه که قله ی معبد بزرگ آن می باشد، حدود 90 متر نسبت به سطح دریا ارتفاع دارد. چغازنبیل در زبان مردم بومی به معنای تپه ایست که از باقی مانده خرابه های باستانی با دست ساخته شده و به شکل زنبیل است یا به وسیله ی زنبیل خاکریزی شده است. (دور - اونتاش) به معنای قلعه اونتاش است که برگرفته از نام بنیانگذار آن می باشد. در بعضی متون میخی این شهر (آل - اونتاش) ذکر شده است که به معنای شهر اونتاش است. از نظر لغوی کلمه ی زیگورات (زاگ - کار) به معنی مکان خداست و به اعتقاد آن ها این مکان محلی است که مردگان در آن جا دفن هستند و در آن جا باقی می مانند و محل جاودانی ارواح و عبادات ایشان خواهد بود. کشف چغازنبیل تقریبا در سال 1930 توسط یکی از زمین شناسان شرکت نفت و با یافتن آجر کتیبه داری از چغازنبیل آغاز شد. «رومن گیرشمن» در سال 1946 میلادی پس از «دمورگان» و «دمنکم» به سرپرستی هیات حفاری شوش منصوب شد. وی به طور قطع یکی از شاخص ترین چهره های باستان شناسان خارجی در ایران و منطقه در یکصد سال اخیر بوده است. او نقش مهمی در تحقیقات چغازنبیل داشت و تا آخر عمرش به علم باستان شناسی ایران خدمت کرد. معبد چغازنبیل در مرکز شهر به صورت مطبق و در ÷نج طبقه بنا شده (که امروزه دو طبقه از آن هنوز پابرجاست) و به دو تن از خدایان بزرگ عیلامیان «ایشنوشیناک» و «نپریشا» اهدا گردیده است این معبد بزرگترین اثر به جای مانده از تمدن عیلام است که تاکنون شناخته شده است. هیچ یک از زیگورات های کشف شده در بین النهرین به عظمت آن نیستند و به عقیده باستان شناسان در آخرین ارتفاع بنا معبدی وجود داشته است که جایگاه خدایان عیلامیان بوده است. اونتاش گال در نظر داشته است مرکز مقدس قدرتمندی را بنیان گذارد تا تعصب و حمیت تمام رعایا را به خود جلب کند. بناهای شهر از خشت و آجر ساخته شده اند و با وجود قدمت زیاد هنوز بخش های زیادی از آن ها برجا مانده است. در میان شهر یک تمنس(محل مقدس) وجود دارد که زیگورات در آن قرار گرفته است و حصاری مربع شکل اطراف آن را محصور کرده است که هر ضلع مربع مزبور بالغ بر چهارصد متر بوده است. زیگورات که زوایای آن به سوی جهات اربعه است نقشه ای مربع شکل را نمایان می سازد که طول هر ضلع آن تقریبا یکصد و پنج  متر است. ارتفاع آن بالغ بر پنجاه و سه متر می شود. سبک معماری این برج مطبق به دلیل این که بسیاری از اصالت های معماری بومی را نشان می دهد بسیار جالب و دیدنی است . بر خلاف آن چه عموما تصور می کنند این برج بر مبنای افقی و با گذاشتن سطوح بر روی یکدیگر ساخته نشده است بلکه بر اساس یک نقشه عمودی بنا گردیده است. یعنی هر کدام از طبقات آن مستقلا از روی خاک بکر شروع شده و بالا آمده اند و از یک عمق و سطح بنیاد گشته و هر طبقه داخل طبقه ی دیگر محصور گردیده است و مجموعه ی آن مانند یک دوربین غول پیکر بالا آمده است. دور تا دور زیگورات را دیواری احاطه می کرده که در مجاورت آن در جبهه ی شمال غربی معابدی برای خدایان «کری ریشا» ، «ایشنی گرب» و «هوبان» بنا شده است. همچنین معابد دیگری در جبهه شمال شرقی و شرق قرار داشته اند. مجموعه این معابد توسط حصار دیگری احاطه شده است. در خارج از این حصار بقایای اندکی از خانه های شهر در سطح زمین دیده می شود. دور تا دور این شهر سومین دیوار قرار داشته است که کلا شهر را محصور می کرده و طول آن حدود چهار کیلومتر بوده است . در نزدیکی حصار خارجی مخزنی برای آب قرار داشته است. در نمای بدنه ی زیگورات به فاصله ی هر ده رج آجرهای کتیبه داری با خطوط عیلامی و اکدی به کار رفته است که در آن ها نام و نسبت پادشاه سازنده و علت ساخت ذکر شده است. به این ترتیب هزاران آجر ساده کتیبه دار بناهای شهر را تزیین کرده اند.  زیگورات دارای چهار دروازه است که بر نام گذاری پروفسور گیرشمن عبارتند از : دروازه ی شمال غربی که مهمترین دروازه است و دارای چهار برج می باشد. دو برج در درون و دو برج در بیرون. دروازه ی شوش. دروازه ی جنوب شرقی(دروازه ی مسدود شده). گذرگاه شاهی. از دیگر ویژگی های معماری چغازنبیل پلکان های داخلی و مسقف با پاگردهای بدون سقف است که این روش در زمان خود ابداعی به شمار می آمده است. مقدس ترین قسمت زیگورات در جنوب شرقی آن واقع است که در آن جا دو معبد  دیگر هم به اینشوشیناک اختصاص داده شده بود. در سمت مقابل نزدیک دروازه ی شاهی سکویی به دست آمده که احتمالا مکان استقرار شاه و ملکه بوده است و نیز دو ردیف صفه که روی آن حیوانات را قربانی می کرده اند. به گمان باستان شناسان در فوقانی ترین معبد زیگورات تزیینات بسیاری به کار رفته بوده است. زیرا کاشی های لعاب دار سبز و سفید گهگاه انعکاس رگه های کاشی معرق طلایی و نقره ای معرف وسایل با شکوه و طلاکوبی درب های آن بوده است. می توان احتمال داد که پوشاندن بنا با کاشی های لعاب دار از اختراعات مردم بین النهرین بوده است. در حفریات به وجود چند کاخ پی برده شده است که یکی از این قصر ها مخصوص دفن شاهان بوده است. در زیرزمین این قصر پنج سرداب مسقف ساخته شده بود و طرز تدفین به این صورت بوده است که جسد را (احتمالا خود شاه) با تمام زیورآلات آن در خارج می سوزاندند و خاکستر را در این قبور می گذاشتند(البته این رسم اختصاص به شاه و خانواده سلطنتی داشته است). طی حفاری های انجام شده حدود شش هزار و پانصد کتیبه ، قطعاتی از مجسمه های سفالین و لعاب دار و گاوهای نر که از دروازه های شهر محافظت می نموده اند، ظروف مختلف، اشیای تزیینی و ... به دست آمده است. در بنا از آجرهای لعاب دار، ملات قیرطبیعی، اندودهای گچی و گل میخ های سفالین استفاده زیادی شده است. درهای معبد و کاخ ها از چوب بوده است که با میله های شیشه ای تزیین می شده اند. همچنین در حفاری ها سنگ قرمز رنگی که شب ها نور را منعکس می کند به دست آمده که درون چشم مجسمه ی حیوانات یا نقش ستاره های دیواری های معبد قرار داشته و گذشته از زیبایی و شکوه معبد نوری هم ساطع می کرده است و بر جلال و هیبت آن می آفزوده است. اونتاش گال برای تامین آب شهر دستور حفر کانالی نزدیک به پنجاه کیلومتر را داده بود. این کانال از رود کرخه که در غرب شوش جریان دارد شروع می شده است. برای هدایت آب باران به دلیل اختلاف ارتفاع زمین های پیرامون نسبت به یکدیگر و همچنین نسبت به سطح صحن های اطراف زیگورات از ناودان های زیادی در جای جای بنا استفاده شده است . برای ساختن ناودان از لوله های پنجاه سانتی استفاده می شده است که وصل کردنشان به یکدیگر لوله های بلندی ساخته می شد و آب را هدایت می کرد. چغازنبیل در سال 1979 میلادی از طرف سازمان علمی – فرهنگی یونسکو در لیست میراث جهانی قرار گرفت. این محوطه یکی از سه اثر ثبت شده ی کشور در لیست میراث جهانی است. اهمیت و اصالت این محوطه ی تاریخی همراه با جاذبه های طبیعی آن از جمله عوامل موثر در به ثبت رسیدن این مجموعه بوده اند. متاسفانه پس از حفاری های چغازنبیل اغلب بقایای معماری در معرض فرسایش قرار گرفته بود و به دلیل نفوذ آب باران در ساختار بناها فرایند آسیب دیدگی سرعت یافته بود لذا طی چند سال اخیر ضمن توسعه ی پژوهش های باستان شناسی در پروژه ی چغازنبیل اقدامات موثری نیز به منظور حفاظت بیشتر مجموعه در برابر فرسایش به عمل آمده است.

لينک ثابت |سه شنبه 13 فروردین1387| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

آثار 7000 ساله دشت قزوین

نويسنده : نوید نقی گنجی

آثار 7000 ساله دشت قزوین در حدود 7000 سال پیش در دشت وسیعی که بین قزوین و ری وجود دارد، در مکانی که امروز به نام اسماعیل آباد معروف است مردمی زندگی می کرده اند که دارای تمدن پیشرفته بوده اند. در سال 1336 از طرف اداره باستان شناسی در این ناحیه حفاری گردیده و اشیا بسیار جالبی به دست آمده که امروز در موزه ایران باستان است. در این حفاری کاسه سفالی به رنگ قرمز با نقش های سیاه پیدا شده که مربوط به 5000 سال قبل از میلاد مسیح است. نقش این ظرف دو ردیف بز کوهی با شاخ های بلند است که بسیار ظریف کشیده شده اند. ظرف دیگری نیز به دست آمده که دارای نقش مرغان آبی است که مربوط به 6000 سال پیش است و نظیر آن در حفاری های چشمه علی نزدیک تهران به دست آمده و می رساند که تمدن این ناحیه تا ری گسترش داشته است. از حفاری هایی که در این ناحیه به عمل آمده، معلوم شده است که ساکنان این قسمت به خانه سازی و کشت گندم آشنایی داشته و از تمدن پیشرفته ای بهره مند بوده اند. نقوشی که در روی این ظروف وجود دارد، به نظر می رسد که معرف افکار و مفاهیم مذهبی باشد

لينک ثابت |شنبه 18 اسفند1386| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

تپه حسنلو

نويسنده : نوید نقی گنجی

تپه حسنلو  تپه حسنلو در کنار قریه ای به همین نام که محال شهرستان نقده و در 99 کیلومتری شهر ارومیه است واقه شده. این تپه ده دوره تمدن های مختلف را در دل خود پنهان دارد. که به 6000 سال قبل از میلاد مسیح می رسد. در حفاری هایی که برای پی بردن درجه تمدن ها انجام گردیده، به بقایای آتش سوزی بزرگی که زندگی ساکنان این منطقه را بر باد داده است، برخورد کرده اند و بارزترین نشانه ی این آتش سوزی، وجود یازده اسکلت سوخته است که در کنار یکدیگر قرار گرفته اند. در آثار این دوره به یک قلعه که اطراف آن دیوار کشیده شده و در فاصله ی هر 30 متر یک برج دارد برخورد کرده اند. در تپه حسنلو آثار دوره های مختلف تمدن بشر را می توان ملاحظه کرد، در آخرین مرحله یعنی دروه دهم به آغاز تمدن دوران کشاورزی برمی خوریم و در دوره پنجم به آثار دوره ی سفال. سفال هایی که در این دوره به دست آمده، بیشتر دارای رنگ خاکستری است. دوره ششم مربوط به دروه ی فلزات است که آثار فلزی زیادی از آنجا به دست آمده. حسنلو در 900 سال قبل از میلاد مسکن اقوامی موسوم به (مان ها یا منایی ها) بوده که تمدن پیشرفته ای داشته ولی به وسیله ی دو قوم قدرتمند اورارتوها و آشوری ها از بین رفته اند.   آثار مدفون شده در تپه حسنلو   در سال 1313 نخستین بار در این منطقه مطالعات باستان شناسی به عمل آمده ولی در 1334 حفاری همه جانبه ای به وسیله ی هیات های باستان شناسی ایران و آمریکا با برنامه های دقیق انجام گردیده است. در حفاری های حسنلو آثار پرارزشی پیدا شده که مبین زندگی مردم آن ناحیه است. در حفاریات حسنلو یک ظرف سنگی به رنگ لاجورد پیدا شده که مربوط به قرن هشتم قبل از میلاد است و بسیار ظریف و نماینده ی هنر پیشرفته ی مردم ایران در این منطقه است، علاوه بر ظرف فوق یک گلدان نقره که دیواره ی خارجی آن مزین به دو ردیف نقوش برجسته و طلاکاری است پیدا شده و این نقوش نشان دهنده ی سربازان سوار و پیاده آن دوره است. ظروف سفالی که پیدا شده بیشتر مربوط به قرن چهارده و پانزده قبل از میلاد است که در ساختن آنها از چرخ کوزه گری استفاده گردیده است، علاوه بر اشیا سفالی اشیا فلزی از قبیل مجسمه، گوشواره و دستبند پیدا شده که از طلا و نقره ساخته اند و بسیار ظریف و زیبا است که مهم ترین آنها گوشواره های خوشه ای و گوشواره هایی به شکل انار باز شده و پیشانی بندهای طلا است. در سال 1337 باستان شناسان ایران و آمریکا موقع خاک برداری به یک جام طلا برخورد کردند که بعدها معلوم شد از بزرگ ترین شاهکارهای هنری جهان به شمار می رود و در میان همه ی آثار کشف شده ارزش زیادی دارد. جام مذکور دارای 21 سانتیمتر ارتفاع و محیط دهانه اش 60 سانتیمتر و وزنش 950 گرم است، در اطراف این جام نقوش مختلفی که زندگی اجتماعی «مان ها» را نشان می دهد کنده کاری شده و اسرار تمدن «مان ها» را که هیچ اطلاعی از آن نداشته اند، آشکار ساخته است. در این نقوش رب النوع های قهرمان با ارابه های خود مسابقه می دهند.

لينک ثابت |شنبه 18 اسفند1386| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

کشف تمدن درخشان 5470 ساله در جنوب ایران

نويسنده : نوید نقی گنجی

کاخ اردشیر بابکان     کشف تمدن درخشان 5470 ساله در جنوب ایران  تپه یحیی  تپه یحیی که 18 متر ارتفاع دارد در 24 کیلومتری جنوب کرمان واقع شده است. تاریخ این تپه از زمان حجر شروع می شود و به عصر ساسانیان ختم می گردد. سراورل اشتاین اولین کسی بود که تشخیص داد ناحیه جنوب شرقی ایران انباشته از آثار تمدن مهم ماقبل تاریخ است. معذالک تا 1967 درباره ی این تپه تحقیقاتی به عمل نیامده بود، تا اینکه در سال مذکور اداره باستان شناسی ایران با همکاری باستان شناسان هاروارد به کاوش در این ناحیه پرداختند. دکتر لمبرگ گارلوفسکی رییس هیات حفاری تپه یحیی نوشته است که مهم ترین کشف، پیدا کردن یک ساختمان دولتی بوده است که 5 اطاق بزرگ داشته و در آن الواحی پیدا شده که بعضی سفید بوده است. الواح مذکور با خط تصویری و نیمه تصویری نوشته شده و می رساند که در 5 هزار سال قبل مردم این منطقه دارای تمدن پیشرفته بوده و به خط آشنایی داشته اند. تمدن این ناحیه نشان می دهد که همزمان با تمدن های آسیای غربی در جنوب شرقی ایران، جوامع متمدن و پیشرفته ای زندگی می کرده اند. قدیمی ترین آثار و بقایای سکونت انسان که در این ناحیه به دست آمده عبارتند از قطعات استخوان، سنگ چخماق و ظروف سفالی ناهموار که از گل پخته درست شده است و با دست به آنها شکل داده اند. در میان استخوان حیوانات که از آن دوره باقی مانده است، استخوان غزال و گوسفند و بز دیده می شود. در دوران بعد که تمدن پیشرفته تر است به مصنوعات فلزی و اشیاء ساخته شده از مس و مفرغ برمی خوریم که می رساند در این دوره به ذوب فلزات آشنایی داشته و می توانسته اند حداکثر حرارت را برای ذوب فلز ایجاد کنند. در دوران بعدی که مربوط به 3500 سال قبل از میلاد است آثار خط در این منطقه پیدا شده و در یکی از اطاق های مکشوفه 84 لوحه گلی به دست آمده که شش لوحه آن دارای نوشته است و مجموعا 17 سطر می باشد. تا زمان کشف این لوحه ها در تپه یحیی، لوحه های معروف و شناخته شده مربوط به دوران عیلامی ها بوده، ولی لوحه های اخیر قدیمی تر است. سبک معماری در این دوره کامل تر از ادوار گذشته است و هر ساختمان دارای دو اطاق بزرگ و چند اطاق کوچک است که از گل و خشت ساخته شده و در بعضی از اطاق ها خمره هایی که حاوی مقداری غله بوده به دست آمده است. در این دوره ظروف ساخته شده از سنگ صابون با تزیینات هندسی به دست آمده که بسیار جالب است و با به دست آمدن مقدار زیادی از سنگ های صابونی به نظر می رسد که این منطقه مرکز عمده تجارت سنگ صابون بوده است. در حفاری های تپه یحیی آثار و مدارک ارزنده ای مربوط به دوران ماقبل تاریخ و ادوار تاریخی از قبیل سفال و اشیاء سنگی به دست آمده است که با آثار مکشوفه در شهر سوخته ی سیستان، چاه حسینی در بمپور و دشت لوت شباهت دارد و می رساند که در هزاره ی سوم قبل از میلاد این نواحی با یکدیگر ارتباط داشته اند. آثار پیدا شده به خصوص الواح گلی که نمودار پیدایش خط در این منطقه است، تپه یحیی را یکی از مراکز مهم تمدن ایران باستان معرفی کرده است. نوشته های لوحه های گلی با آزمایش بر روی مواد آلی با روش کربن 14 مربوط به 3560 سال قبل است. و از لحاظ قدمت نظیر ندارد و قدیمی ترین نوشته ها تا کنون شناخته شده. از لحاظ اهمیت آثار به دست آمده، دانشمندان و کارشناسان زیادی به مطالعه ی این آثار پرداخته اند. از جمله : پروفسور رونالد تایلکوت Prof.Ronald.Tylecote  درباره مفرغ تپه یحیی دکتر رادمیر پلاینر Dr.Radomir.Pleiner درباره آهن و فلزات دیگر دکتر فرد ماستن  Dr.Fred.Maston درباره سرامیک و سفال پروفسور آلور Prof.Alur درباره استخوان و ذغال دکتر ریشارد فرای Dr.Richjard.Frye درباره متون خطی  قدیمی ترین نشانه های سکونت انسان ها در تعداد زیادی خانه های کوچک خشتی به دست آمده که مربوط به نیمه هزاره ی پنجم قبل از میلاد است و به نظر می رسد که ورود به اطاق از طریق روزن سقف انجام شده است. دیوار از خشت هایی است که در آفتاب خشک شده و وجود قطعاتی از نی و حصیر نشانه ای از سقف های فروریخته است. اشیا مفرغی مکشوفه در تپه یحیی می رساند که فلزکاران قادر بوده اند برای گداختن سنگ های معدنی حرارت زیادی ایجاد کنند. این حفاریات معرف سکونت انسان در ادوار مختلف بوده که قدیمی ترین آثار آن مربوط به 4500 سال قبل از میلاد و آخرین دوران آن مربوط به دوران اشکانیان و ساسانیان است.

لينک ثابت |شنبه 18 اسفند1386| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

تسخير و غارت كاخ مداين توسط اعراب و سرنوشت فرش بهارستان

نويسنده : نوید نقی گنجی

تسخير و غارت كاخ مداين توسط اعراب و سرنوشت فرش بهارستان بالاخره سپاه اعراب در سال 14 هجري پس از تسخير ساحل چپ فرات ، در محل قادسيه به سرداري سعد بن ابي وقاص ، ايرانيان را كه تحت فرمان رستم پسر فرخزاد بودند ، شكست دادند و درفش كاويان ، يعني پرچم ملي ايرانيان را به غنيمت بردند . دو سال بعد ، يعني در سال 16 هجري ، مداين ، پايتخت ساسانيان ، به تصرف اعراب درآمد . اعراب طبق معمول به غارت پرداختند . به هر يك از 60.000 عربي كه در اين نبرد شركت داشتند 12000 دينار رسيد و از جمله غنايم اين جنگ ، فرش بزرگ و بي نظيري بود كه آنرا بهارستان مي خواندند . وصف مداين و فرش بهارستان : مولف حبيب السير در اين مورد چنين مي نويسد : « چون سعد از فرار يزدجرد وقوف يافت ، به دل جمع و خاطر مطمئن به مداين درآمده نظر بر آن قصور منقش و منيع و ايوانهاي دلكش رفيع انداخت و آن اموال لاتعد و لاتخصي و اجناس بيحد و قياس ديد ، زبان به حمد مهيمن منان ، گردان ساخت و ضبط غنايم را به عهده عمر بن مقرن مزني كرده آن مقدار اشياء نفيسه و اقمشه ظريفه و اواني نقره و طلاو فرش و بساطهاي گرانبها به دست آمد كه وصف آن با مداد و قلم و دست ميسر نباشد و از آن جمله فرشي بود ابريشمي 60 گز در 60 گز كه اطراف آن به زمرد آراسته بود . و 18 ارش از آن فرش به جواهرات غير مكرر تزيين داشت ، چنانچه  ده ارش از زمرد سبز بود و ده ارش از بلور سفيد و ده ارش از ياقوت سرخ و ده ارش از ياقوت كبود و ده ارش از ياقوت زرد . و در حواشي و جوانبش ، انواع گلستانها و گلها و درختان از جواهرات آبدار و گوهرهاي شاهوار بافته بود و آن را بهارستان نام نهاده . و ملوك عجم در فصل زمستان آن فرش را گسترانيده ، مجلس عشرت مي آراست و ميان زمستان را اولين ايام بهار مي پنداشتند . القصه سعد از آن غنايم خمس جدا كرد ، نهصد شتر جهت حمل آن ترتيب نموده و به مدينه فرستاد و مابقي را بر شصت هزار سپاه عرب تقسيم نمود . به دست هر سواري 12 هزار دينار رسيد و چون اموال خمس و خبر فتح مداين ، به مدينه رسيد ، عمر بسيار هيجان زده و خوشحال گشته و آن امول را بخش كرد ، و فرش بهارستان را كه به محض رويت موجب نشاط و انبساط خاظر ميگشت ، قطعه قطعه كرده و بين مسلمين تقسيم نمود ، به روايتي تكه اي از آن كه نصيب علي ابن ابيطالب گشته بود توسط آن جناب به بيست هزار دينار فروخته شد .» اعراب در تيسفون غنايم فراواني به دست آوردند كه عبارت بود از مقادير زيادي ظروف طلا و نقره مزين به صورت انسان و حيوان و سنگهاي قيمتي ، پارچه هاي ابريشمي ، زربفت ، قاليهاي زيبا و بسيار گرانبها ، بردگان بسيار از زن و مرد و اسلحه و اموال فراوان ديگر . شهر تيسفون  ويران ، غارت و سوزانده شد و ديگر در هيچ عهدي احياء نگشت ، بخشي از ساكنان شهر كه نتوانسته بودند فرار كنند ، كشته شدند و زنان و مردان زيبا روي ايراني اسير و به بردگي برده شدند . سطح فرهنگ و تربيت سپاهيان عرب و حتي سرداران بزرگ ايشان ، به قدري نازل بود كه از درك ارزش اشيائي كه با چنان هنرمندي و چيره دستي ساخته شده بود ، عاجز بودند و طبق سوره مربوطه غنايم را تقسيم كردند . بدين ترتيب كه ظروف زيباي طلا و نقره كه از لحاظ هنري بي بديل بودند ، ذوب كردند و به شمش مبدل ساخته و پارچه هاي زربفت و زيبا را قطعه قطعه كردند . تصرف پايتخت ساسانيان و ويران شدن آن به دست تازيان تاثير شديد و بسيار بدي در مردم ايران كرد و اندك اندك ايرانيان فهميدند كه حمله اعراب نه فقط غارت اموال و نفوس آنان و بلكه غارت و فرهنگ و تمدن درخشان ايراني مي باشد . اطرافيان يزد گرد در مقام گردآوري قوا برآمدند ولي فكر تجزيه طلبي سران نظامي نمي گذاشت كه به نداي شاه پاسخ مساعد بدهند . يكي از آثار شوم و بسيار زيان بخش حمله اعراب به ايران ، محو آثار علمي و ادبي اين مرز و بوم بود . اعراب جاهل كليه كتب علمي و ادبي را ، به عنوان آثار و يادگارهاي كفر و زندقه از بين بردند ، سعد وقاص پس از فتح پارس و تسخير مداين و دست يافتن به كتابخانه ها و منابع فرهنگي ايران ، از عمر خليفه وقت كسب تكليف نمود ، خليفه در جواب نوشت :« كتابها را در آب بريزيد زيرا اگر در آنها راهنمايي باشد با هدايت خدا و قران از آن بي نيازيم و اگر متضمن گمراهي است ، وجود آنها لازم نيست ، كتاب خدا براي ما كافيست .» پس از وصول اين دستور سعد وقاص و ديگران حاصل صدها سال مطالعه و تحقيق ملل شرق نزديك را به دست آب و آتش سپردند . در اثر غنايم فراواني كه پس از تسخير مداين به مدينه فرستاده شد ، اعراب بيشتري به طمع غارت و چپاول بسيج و راهي ولايات ايران شدند ، اندكي بعد سراسر خوزستان به تسخير تازيان درآمد ، يزدگرد پادشاه ساساني براي نجات قسمت شرقي ايران به جمع قوا پرداخت و سرانجام در حدود نهاوند بين طرفين جنگ سختي درگرفت كه به پيروزي اعراب منجر گشت . اعراب فتح نهاوند را كه اهميت فراواني براي آنها داشت فتح الفتوح مي خوانند

لينک ثابت |شنبه 18 اسفند1386| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

تخت جمشید(تقدیم به امین ملکیان==== کپی کن......

نويسنده : نوید نقی گنجی

تخت جمشید       پارسَه یا تخت جمشید نام یکی از شهرهای باستانی ايران است . در روزگار   باستان به نظر ثابت نشده آرتور اپهام پوپ پارسه محل برگزاری جشن نوروز بوده‌است نه پایتخت. پایتخت سیاسی هخامنشیان شوش و هگمتانه بوده‌است. در باره کاربری تخت جمشید نظریات فراوانی است. جواد برومند سعید آنجا را یک نیایشگاه خورشید می‌داند در حالیکه رضا مرادی غیاث آبادی تخت جمشید را انجمن قانونگذاری و مشورتی کشورهای باستانی قلمرو ایران بشمار می‌آورد که در روایت کورتیوس نیز به آن اشاره شده‌است. اسکندر مقدونی سردار یونانی به ایران حمله کرد و این مکان را به آتش کشید. امّا ویرانه‌های این مکان هنوز هم در نزدیکی شیراز مرکز استان فارس برپا است. این مکان هم‌اکنون از مکان‌های باستانی ایران است. نام تخت جمشید تخت جمشید نام امروزی «پارسَه» است. «پارسه» از زبان پارسی باستان است و یونانیان آن را پِرسپولیس (به یونانی یعنی «پارسه شهر») خوانده‌اند.مردم محلی این مکان را جایگاه تاجگذاری پادشاه باستانی جمشید پیشدادی می‌دانسته‌اند. پیشینه این بنا را تخت جمشید یا قصر شاهی جمشید پادشاه اسطوره‌ای ایران مینامند که در شاهنامه فردوسی بزرگ آنگونه که در منابع متعدد و گوناگون تاریخی آمده‌است ساخت تخت جمشید در حدود ۲۵ قرن پیش در دامنه غربی کوه رحمت،به عبارتی میترا یا مهر و در زمان داریوش اول(داریوش کبیر)هخامنشی آغاز گردید و سپس توسط جانشینان وی با تغییراتی در بنای اولیه آن ادامه یافت. بر اساس خشت نوشته‌های کشف شده در تخت جمشید در ساخت این بنای با شکوه معماران،هنرمندان،استادکاران،کارگران،زنان و مردان بیشماری شرکت داشتند که علاوه بر دریافت حقوق از مزایای بیمه کارگری نیز استفاده میکردند. چگونگی سازه     یکی از سرستون‌های پیشنهادی که مورد تایید قرار نگرفته بود به همین دلیل در آن محل مدفون شده بودوسعت‌ کامل کاخ‌های‌ تخت‌ جمشید ۱۲۵ هزار متر مربع‌ است که بر روی سکوئی که ارتفاع آن بین ۸ تا ۱۸ متر بالاتر از سطح جلگهٔ مردوشت است، بنا شده‌اند[1] و از بخش‌های‌ مهم‌ زیر تشکیل‌ یافته‌ است‌:            کاخ‌های‌ رسمی‌ و تشریفاتی‌ تخت جمشید (کاخ دروازه ملل)        سرای‌ نشیمن‌ و کاخ‌های‌ کوچک‌ اختصاصی‌        خزانه‌ٔ شاهی‌        دژ و باروی‌ حفاظتی‌   پلکان‌های ورودی سکو و دروازهٔ خشایارشا ورود سکو، دو پلکان‌ است‌ که روبروی یکدیگر و در بخش شمالغربی مجموعه قرار دارندکه همچون دستانی است که آرنج خویش را خم کرده و بر آن است تا مشتاقان خود را از زمین بلند کرده و در سینه خود جای دهد. این پلکان‌ها از هر طرف‌ ۱۱۱ پله‌ٔ پهن‌ و کوتاه(به ارتفاع۱۰ سانتیمتر)‌ دارند. بر خلاف عقیده بسیاری از مورخین که مدعی بودند ارتفاع کم پله‌ها به خاطر این بوده که اسب‌ها نیز بتوانند از پله‌ها بالا بروند، پله‌ها را کوتاهتر از معمول ساخته‌اند تا راحتی و ابهت میهمانان (که تصاویرشان با لباسهای فاخر و بلند بر دیوارهای تخت جمشید نقش بسته) هنگام بالا رفتن حفظ شود. بالای‌ پلکان‌ها، بنای‌ ورودی‌ تخت‌ جمشید، «[دروازه‌ بزرگ‌]» یا «[دروازه خشایارشا|دروازهٔ خشایارشا]»، قرار گرفته‌است. ارتفاع این بنا ۱۰ متر است. این بنا یک ورودی اصلی و دو خروجی داشته‌است که امروزه بقایای دروازه‌های آن برجاست. بر دروازهٔ غربی و شرقی طرح مردان بالدار و بر و طرح دو گاو سنگی‌ با سر انسانی‌ حجاری‌ شده‌ است‌. این دروازه‌ها در قسمت فوقانی با شش کتیبهٔ میخی تزیین یافته‌اند. این کتیبه‌ها پس از ذکر نام اهورامزدا به اختصار بیان می‌کند که: «هر چه بدیده زیباست، به خواست اورمزد انجام پذیرفته‌است.»[2] دو دروازه‌ خروجی‌ یکی‌ رو به‌ جنوب‌ و دیگری‌ رو به‌ شرق‌ قرار دارند و دروازه جنوبی‌ رو به‌ کاخ‌ آپادانا، یا کاخ‌ بزرگ‌ بار، دارد. پلکان‌های کاخ آپادانا   جزئیات حجاری‌های پلکان روبه‌شمال کاخ آپادانا که نظامیان هخامنشی را نمایش می‌دهد. کاخ آپادانا در شمال و شرق دارای دو مجموعه پلکان است. پلکان‌های شرقی این کاخ که از دو پلکان - یکی رو به شمال و یکی رو به جنوب - تشکیل شده‌اند، نقوش حجاری‌شده‌ای را در دیوار کنارهٔ خود دارند. پلکان رو به شمال نقش‌هایی از فرماندهان عالی‌رتبهٔ نظامی [ماد|مادی] و پارسی دارد در حالی که گل‌های نیلوفر آبی را در دست دارند، حجاری شده‌است. در جلوی فرماندهان نظامی افراد گارد جاویدان در حال ادای احترام دیده می‌شوند. در ردیف فوقانی همین دیواره، نقش افرادی در حالی که هدایایی به همراه دارند و به کاخ نزدیک می‌شوند، دیده می‌شود. بر دیوارهٔ پلکان رو به جنوب تصاویری از نمایندگان کشورهای مختلف به همراه هدایایی که در دست دارند دیده می‌شود. هر بخش از این حجاری اختصاص به یکی از ملل دارد که در شکل زیر مشخص شده‌اند :       مصری‌ها] ۶- باختری‌ها ۷- اهالی سیستان ۸- اهالی ارمنستان ۹- بابلی‌ها ۱۰- اهالی کلیکیه ۱۱- سکاهای کلاه‌تیزخود ۱۲- ایونی‌ها ۱۳- اهالی سمرقند ۱۴- فنیقی‌ها ۱۵- اهالی کاپادوکیه ۱۶- اهالی لیدی ۱۷- اراخوزی‌ها ۱۸- هندی‌ها ۱۹- اهالی مقدونیه ۲۰- اعراب ۲۱- آشوری‌ها ۲۲- لیبی‌ها ۲۳- اهالی حبشه کاخ آپادانا کاخ آپادانا از قدیمی‌ترین کاخ‌های تخت جمشید است. این کاخ که به فرمان داریوش بزرگ بنا شده‌است، برای برگزاری جشن‌های نوروزی و پذیرش نمایندگان کشورهای وابسته به حضور پادشاه استفاده می‌شده‌است. این کاخ توسط پلکانی در قسمت جنوب غربی آن به «کاخ تچرا» یا «کاخ آینه» ارتباط می‌یابد. کاخ آپادانا از ۷۲ ستون تشکیل شده‌است که در حال حاضر ۱۴ ستون آن پابرجاست ته ستونهای ایوان کاخ گرد ولی ته ستونهای داخل کاخ مربع شکل میباشد کاخ تچر تچر یا تچرا به معنای خانه زمستانی می‌باشد.این کاخ نیز به فرمان داریوش کبیر بنا شده و کاخ اختصاصی وی بوده‌است. روی کتیبه‌ای آمده : «من داریوش این تچر را ساختم.» این کاخ یک موزه خط به شمار می‌رود از پارسی باستان گرفته در این کاخ کتیبه وجود دارد تا خطوط پهلوی بالای ستون‌ها از نمای جلویی‌های مصری استفاده شده‌است. قسمت اصلی کاخ توسط داریوش بزرگ و ایوان و پلکان سنگی جنوبی توسط خشایار شاه و پلکان سنگی غربی توسط اردشیر دوم بنا شده‌است کاخ هدیش این کاخ که کاخ خصوصی [خشایارشا] بوده‌است در مرتفع‌ترین قسمت صفهٔ تخت جمشید قرار دارد. این کاخ از طریق دو مجموعه پلکان به کاخ ملکه ارتباط دارد. احتمال میرود آتش سوزی از این مکان شروع شده باشد به خاطر نفرتی که آتنی‌ها از خشایارشا داشتند به خاطر به آتش کشیده شدن آتن به دست وی. رنگ زرد سنگ‌ها نشان دهنده تمام شدن آب درون سنگ‌ها به خاطر حرارت است. اینجا مکان کوچکی بوده ۶*۶ ستون قرار داشته‌است. به خاطر ویرانی شدیدی که شده اطلاعات زیادی در مورد این کاخ در دسترس نیست خیلی‌ها از اینجا به عنوان کاخ مرموز نام برده‌اند. هدیش به معنای جای بلند میباشد و چون خشایار شاه نام زن دوم او هدیش بوده‌است نام کاخ خود را هدیش میگذارد این کاخ در جنوبی ترین قسمت صفه قرار دارد و قسمتهای زیادی از کف از خود کوه میباشد کاخ ملکه این کاخ توسط خشایارشا ساخته شده‌است و به نسبت سایر بناها در ارتفاع پایین‌تری قرار گرفته‌است. بخشی از این کاخ در سال ۱۹۳۱ توسط شرق‌شناس مشهور، پرفسور هرتزفلد، خاکبرداری و از نو تجدیدبنا شد و امروزه به عنوان موزه و ادارهٔ مرکزی تأسیسات تخت جمشید مورد استفاده قرار گرفته‌است. ساختمان خزانهٔ شاهنشاهی این ساختمان که شامل چندین تالار، اطاق و حیاط تشکیل شده‌است با دیوار عظیمی از بقیهٔ تخت جمشید جدا می‌شود. کاخ صدستون وسعت این کاخ در حدود ۴۶۰۰۰ مترمربع است و سقف آن به‌وسیلهٔ صد ستون که هر کدام ۱۴ متر ارتفاع داشته‌اند، بالا نگه داشته می‌شده‌است.   کاخ‌ شورا به این مکان کاخ شورا یا تالار مرکزی میگویند. احتمالا شاه در اینجا با بزرگان به بحث و مشورت می‌پرداخته‌است. با توجه به نقوش حجاری شده از یکی از دروازه‌ها شاه وارد میشده و از دو دروازه دیگر خارج می‌شده‌است. به این دلیل به این جا کاخ شورا می‌گویند که در اینجا دوسر ستون انسان وجود داشته که جاهای دیگری نیست و سر انسان سمبل تفکر است. سرانجام تخت جمشید پلکان ورودی مجموعه‌ کاخ‌های‌ تخت‌ جمشید، در سال‌ (۳۳۰ پیش‌ از میلاد) به‌ دست‌ اسکندر مقدونی به‌ آتش‌ کشیده‌ شد و تمام‌ بناهای‌ آن‌ به‌ صورت‌ ویرانه‌ در آمد. از بناهای‌ بر جای‌ مانده‌ و نیمه‌ ویرانه‌، بنای‌ مدخل‌ اصلی‌ تخت‌ جمشید است که‌ به‌ کاخ‌ آپادانا معروف‌ است‌ و مشتمل‌ بر یک‌ تالار مرکزی‌ با ۳۶ ستون‌ و سه‌ ایوان‌ ۱۲ ستونی‌ درقسمت‌های‌ شمالی‌، جنوبی‌ و شرقی‌ است‌ که‌ ایوان‌های‌ شمالی‌ و شرقی‌ آن‌ به‌وسیله‌ پلکان‌هایی‌ به‌ حیاط‌های‌ مقابل‌ متصل‌ و مربوط‌ می‌شوند. بلندی‌ صفه‌ در محل‌ کاخ‌ آپادانا ۱۶ متر و بلندی‌ ستون‌های‌ آن‌ ۱۸ متر است‌. این‌مجموعه‌ در فهرست‌ آثار تاریخی‌ [[ایران]‌] و نیز در فهرست میراث جهانی یونسکو به‌ ثبت‌ رسیده‌ است‌. جایگاه کنونی این سازه در دورهٔ نو و با بازگشت و پیدایش حس میهن خواهی در میان ایرانیان و ارجگذاری به گذشتگان این سرزمین شهر تخت جمشید اعتبار بسیاری یافت. در زمان حکمرانی خاندان پهلوی در ایران به این بنا توجه فراوانی گردید و محمدرضاشاه پهلوی جشن‌های پادشاهی خویش را در این سازهٔ کهن انجام می‌داد. با آغاز رویداد انقلاب اسلامی این سازه را یادگار شاهان خواندند و بسیار مورد بی‌مهری قرار دادند. ولی امروزه می‌توان تخت جمشید را نام‌آورترین و دوست‌داشتنی‌ترین سازه در ایران و در میان ایرانیان و همچنین نماد شکوه گذشتگان دانست.                 بر اساس خشت نبشته ها و سنگ نبشته های کشف شده در تخت جمشید نام اصلی آن پارسه است.بر اساس سنگ نبشته ای که روی دیوار تچر از زمان ساسانیان باقی مانده در آن زمان اینجا را صد ستون می نامیدند.پس از اشغال ایران توسط اعراب مسلمان , ایرانیان برای جلوگیری از دچار شدن این بنا به سرنوشت مجسمه های بودا در افغانستان اینجا تخت سلیمان یا مسجد سلیمان نامیدند که نام پیامبری است که در قرآن آمده و مورد احترام مسلمانان است. پس از خلق بزرگترین اثر حماسی جهان ,شاهنامه , توسط فردوسی بزرگ ,  جمشید پادشاه اسطوره ای ایران باستان جانشین نام سلیمان شد و ایرانیان گفتند شاهی که در اینجا بر روی تخت ها روی دست افراد در سنگ نگاره ها نشان داده شده جمشید است و اینجا را تخت جمشید نامیدند.اروپاییان اینجا را پرسپولیس می نامند که به معنای مرگز تمدن پارس یا شهر پارسیان است. عمر,ساخت و تخریب تخت جمشید ساخت تخت جمشید که یکی از برترین بناهای تاریخی جهان است در حدود دو هزار و پانصد سال پیش به دستور داریوش بزرگ شروع شد و توسط جانشینان وی ادامه یافت و تغییراتی در ساختمان اولیه آن داده شد . بر اساس خشت نبشته های پیدا شده در آنجا تمام کسانی که در تخت جمشید کار می کردند حقوق می گرفتند و در آن زمان قانون بیمه داشتند . جالب است بدانید که زنان نیز آنجا کار می کردند. درباره تخریب تخت جمشید دو عقیده وجود دارد : عده ای تخریب آن را به اسکندر مقدونی نسبت می دهند که آنجا را به انتقام آتش زدن ارگ آتن توسط خشایار شاه , آتش زده و ویران کرده و عده ای اسکندر را چهره ای ساختگی می دانند که هرگز به ایران نیامده . خاکستر های حاصل از سوختگی در هنگام کشف های باستان شناسی در کاخ صد ستون کشف شد.بعضی معتقدند که اعراب نیز آسیب های به مجسمه ها وارد آورده اند. سکوی تخت جمشید تخت جمشید روی سکویی به وسعت 135000 متر مربع در دامنه غربی کوه رحمت (میترا ,  مهر (خورشید)) با یک دیوار قطور اطراف آن ساخته شد . بعضی تاریخ دانان بر این باورند که انتخاب محل تخت جمشید بر اساس علوم نجوم بوده است. آثار مهم تاریخی تخت جمشید عبارتند از: پلکان ورودی , دروازه ملل ,  کاخ ها ,  دروازه نا تمام ,  خزانه ,  سنگ نبشته ها  ,   تصاویر سنگی  ,  موزه  , حوض سنگی , چاه سنگی و سیستم آب زیر زمینی (لطفا برای جهت یابی دقت کنید که کوه در شرق تخت جمشید است)   پلکان ورودی (1) شکل 1 تصویر بازسازی شده ی ورودی تخت جمشید را با تصویر کنونی آن مقایسه می کند . ورودی تخت جمشید پلکان دو طرفه ای است که 111 پله با ارتفاع 10 سانتیمتر و طول 7 متر دارد. شکل کلی پلکان شبیه آغوشی ست که بر روی شما گشوده شده و با مهربانی شما را در آغوش می کشد. (محل چرخش پله ها را به جای آرنج تصور نمایید) سازندگان ,  سنگ ها را چنان استادانه بر روی هم سوار کرده اند که تنها گذر 2500 سال و فرسایش می تواند نشان دهد که تمام پله ها یکپارچه نیستند. پله ها را کوتاهتر از معمول ساخته اند.درباره کوتاهی پله ها چند نظریه وجود دارد . عده ای می گویند بعضی از بزرگان که به تخت جمشید می آمده اند افراد سالخورده ای بوده اند ,  کوتاهی پله ها برای راحتی آنان هنگام بالا رفتن است . نظریه دیگری می گوید که با اسب به داخل تخت جمشید می رفتند. این نظریه به دو دلیل قابل قبول نیست. اول : اسب را به داخل قصری چنین با شکوه نمی برده اند. دوم : تمام پله های تخت جمشید کوتاه است , آیا می توان پذیرفت که ا اسب وارد کاخ های سر پوشیده می شده اند ؟ نظریه دیگری می گوید پله ها را کوتاه ساخته اند تا ابهت مهمانان هنگام بالا رفتن از پله حفظ شود.پهنای پله ها نشان می دهد که افراد زیادی می توانند با هم از آنها بالا بروند و می توان نتیجه گرفت که عده ی زیادی در جشن های زیادی که در آنجا برگزار شده شرکت می کرده اند.   دروازه ملل (2) پس از بالا رفتن ار پله ها یک ورودی با شکوه را می بینیم (شکل 2) . دو گاو نر بزرگ ورودی را تزیین کرده اند , که سر آنها از بین رفته است . بر اساس یکی از عقاید ایرانیان باستان ,  گاو نخستین موجود آفریده شده توسط اهورامزدا (خداوند جان و خرد) بوده و در زمان ساخت تخت جمشید موجود عزیز و دوست داشتنی بوده است از گاو به عنوان نگهبان در تخت جمشید استفاده شده است . سه سنگ نبشته به زبان های پارسی باستان ,  بابلی ,  ایلامی با خط میخی بالای بدن گاو ها نوشته شده است . برای جلوگیری از تخریب   آنها را  در بالاترین بخش ورودی و خروجی نوشته اند . در این سنگ نبشته ها آمده است که خشایارشاه به یاری اهورامزدا این دروازه را برای تمام ملل که از آن عبور می کنند ساخته است. به همین جهت به آن دروازه ملل می گویند. پس از عبور از ورودی ,  به سالن انتظار می رسیم که دیواری خشتی ,  سه در چهار ستون و سقف داشته است . میهمانان روی کرسی های پیوسته اطراف (شکل 2آ) می نشستند تا اجازه ورود بگیرند . دو موجود خیالی با سر انسان , بال افراشته عقاب و بدن گاو درگاه شرقی دروازه ملل را تزیین کرده اند (شکل 2ب) . (عقاب نشان پرچم ایران باستان بوده) تفاوت بین مجسمه های ورودی و خروجی نشان می دهد که مجسمه ها نه تنها برای تزیین بلکه برای گفتن عقیده ها ساخته شده است . بال عقاب و بدن گاو بسیار قوی هستند ,  انسان نیز به دلیل قدرت تفکر که در سر اوست داناترین موجود است . صورت این دو مجسمه تصویر شاهان را نمایش می دهد. بنابراین این مجسمه ها شاه را بعنوان مجودی قوی در حال نگهبانی از کشور نشان میدهد. گاه گفته می شود این تصویر سنبل قدرت سیاسی شاهان است .       حوض سنگی (3) سنگی بزرگی به وزن 150 تن در جنوب دروازه ملل قرار دارد (شکل3) .اضلاع این سنگ موازی با جهت کاخ های تخت جمشید است . به همین دلیل وجود آن در این مکان باید دلیلی داشته باشد . گاه گفته می شود که این سنگ نوعی حوض یا آب نما بوده است .   کارگاه تخت جمشید پس از خروج از در شرقی دوازه ملل ما می توانیم دو سر ستون را در سمت چپ خیابان سپاهان که دروازه ملل را به دروازه ناتمام وصل می کند را ببینیم (شکل4) . سر ستون ها در همانجا کشف شده اند . گفته می شود که آنجا کارگاه سرستون سازی بوده است . این موجود افسانه ای دارای سر عقاب ,  کوشه گاو و پنجه های شیر است.   تخت جمشید چه بوده : عقاید مختلفی درباره تخت جمشید وجود دارد : پایتخت ,  خزانه  , مکان مقدس , یا مکان برگزاری جشنها ,  مرادی غیاث آبادی معتقد است تخت جمشید نوعی سازمان ملل برای دنیای آن روز یا مجلس بزرگان و دانشمندان ایران بوده است.       موزه (5)   برای اینکه تصویری از کاخ ها قبل از تخریب داشته باشید پیشنهاد می کنم قسمت بیرونی موزه را ببینید که مانند کاخ های هخامنشی بازسازی شده است . هر کاخ ساخته شده بود از یک دیوار گلی ,  تعدادی ستون و سرستون و  سقف بر روی آنها ,  یک سالن مرکزی و چند اتاق و ایوان در اطراف آن . تصویر (ت) نقاشی زیبایست که توسط خانم زهره پرویزی کشیده شده است و بخشی از تزیینات داخلی کاخ ها را نشان می دهد . بخشی از تزیینات اصلی کشف شده بر دیوار های داخل کاخ ها نیز در راهرو غربی بیرونی موزه روی دیوار نصب شده است . تخت جمشید ،مجموعه ای از کاخهای بسیار باشکوهی است که ساخت آنها در سال ب512 قبل از میلاد آغاز شد و اتمام آن 150 سال به طول انجامید.تخت جمشید در محوطة وسیعی واقع شده که از یک طرف به کوه رحمت و از طرف دیگر به مرودشت محدود است . این کاخهای عظیم سلطنتی در کنار شهر پارسه که یونانیان آن را پرسپولیس خوانده اند ساخته شده است . ساختمان تخت جمشید در زمان داریوش اول در حدود 518 ق . م ، آغاز شد. نخست صفه یاتختگاه بلندی را آماده کردند و روی آن تالار آپادانا و پله های اصلی و کاخ تچرا را ساختند . پس از داریوش ، پسرش خشایارشا تالار دیگری را بنام تالار هدیش را بنا نمود و طرح بنای تالار صد ستون را ریخت . اردشیر اول تالار صد ستون را تمام کرد . اردشیر سوم ساختمان دیگری را آغاز کرد که ناتمام ماند . این ساختمانها بر روی پایه هایی ساخته شــده که قسمتـی از آنها صخره های عظیم و یکپارچه بوده و یا آنها را در کوه تراشیده اند . معماری هخامنشی ، هنری است از نوع تلفیق و ابداع که از سبک معماریهای بابل و آشور و مصر و شهرهای یونانی آسیای صغیر و قوم اورارتو اقتباس شده و با هنر نمایی و ابتکار روح ایرانی نوع مستقلی را از معماری پدید آورده است . هخامنشیان با ساختن این ابنیة عظیم می خواستند عظمت شاهنشاهی بزرگ خود را به جهانیان نشان دهند. اسناد تخت جمشید و کارگران مزد بگیر در اواخر سال 1312 شمسی براثر خاکبرداری در گوشة شمال غربی صفه تخت جمشید قریب چهل هزار لوحه های گلی به شکل و قطع مهرهای نماز بدست آمد . بر روی این الواح کلماتی به خط عیلامی نوشته شده بود . پس از خواندن معلوم شد که این الواح عیلامی اسناد خرج ساختمان قصرهای تخت جمشید می باشد . از میان الواح بعضی به زبان پارسی و خط عیلامی است . از کشف این الواح شهرت نابجایی را که می گفتند قصرهای تخت جمشید مانند اهرام مصر با ظلم و جور و بیگار گرفتن رعایا ساخته شده باطل گشت . زیرا این اسناد عیلامی حکایت از آن دارد که به تمام کارگران این قصرهای زیبا ، اعم از عمله و بنا و نجار و سنگتراش و معمار و مهندس مزد می دادند و هر کدام از این الواح سند هزینة یک یا چند نفر است . کارگرانی که در بنای تخت جمشید دست اندرکار بودند ، از ملتهای مختلف چون ایرانی و بابلی و مصری و یونانی و عیلامی و آشوری تشکیل می شدند که همة آنان رعیت دولت شاهنشاهی ایران بشمار می رفتند . گذشته از مردان ، زنان و دختران نیز به کار گل مشغول بودند . مزدی که به این کارگران می دادند غالباً جنسی بود نه نقدی ، که آنرا با یک واحــد پـول بابلی به نام « شکــل » سنجیده و برابر آن را به جنس پرداخت می کردند . اجناسی را که بیشتر به کارگران می دادند و مزد آن محسوب می شدعبارت از : گندم و گوشت . اسکندر مقدونی در یورش خود به ایران در سال 331 قبل از میلاد، آنرا به آتش کشید. تاریخنگاران در مورد علت این آتش سوزی اتفاق رای ندارند. عده ای آنرا ناشی از یک حادثه غیر عمدی میدانند ولی برخی کینه توزی و انتقام گیری اسکندر را تلافی ویرانی شهر آتن بدست خشایار شاه علت واقعی این آتش سوزی مهیب میدانند. تصویری از عظمت کاخها ازآنچه امروز از تخت جمشید بر جای مانده تنها می توان تصویر بسیار مبهمی از شکوه و عظمت کاخها در ذهن مجسم کرد. با این همه می توان به مدد یک نقشه تاریخی که جزئیات معماری ساختمان کاخها در آن آمده باشد و اندکی بهره از قوه تخیل، به اهمیت و بزرگی این کاخها پی برد. نکته ای که سخت غیر قابل باور می نماید این واقعیت است که این مجموعه عظیم و ارزشمند هزاران سال زیر خاک مدفون بوده تا اینکه در اواخر دهه1310خورشیدی کشف شد. چیزی که در نگاه اول در تخت جمشید نظر بیننده را به خود جلب می کند، کتیبه ها و سنگ نبشته های گذر خشایارشاه است که به زبان عیلامی و دیگر زبانهای باستانی تحریر شده است. از این گذر به مجموعه کاخهای آپادانا می رسیم، جائی که در آن پادشاهان بار میدادند و مراسم و جشنهای دولتی در آن برگذار می شد. مقادیر عمده ای طلا و جواهرات در این کاخها وجود داشته که بدیهی است در جریان تهاجم اسکندر به غارت رفته باشد. تعداد محدودی از این جواهرات در موزه ملی ایران نگهداری می شود. بزرگترین کاخ در مجموعه تخت جمشید کاخ مشهور به "صد ستون" است که احتمالا یکی از بزرگترین آثار معماری دوره هخامنشیان بوده و داریوش اول از آن به عنوان سالن بارعام خود استفاده می کرده است. تخت جمشید در 57 کیلومتری شیراز در جاده اصفهان و شیراز واقع شده است.             پارسَه یا تخت جمشید نام یکی از شهرهای باستانی ايران است . در روزگار باستان به نظر ثابت نشده آرتور اپهام پوپ پارسه محل برگزاری جشن نوروز بوده‌است نه پایتخت. پایتخت سیاسی هخامنشیان شوش و هگمتانه بوده‌است. اسکندر مقدونی سردار یونانی به ایران حمله کرد و این مکان را به آتش کشید. امّا ویرانه‌های این مکان هنوز هم در نزدیکی شیراز مرکز استان فارس برپا است. این مکان هم‌اکنون یکی از آثار جهانی ثبت شده ی ایران در یونسکو است. تخت جمشید ،مجموعه ای از کاخهای بسیار باشکوهی است که ساخت آنها در سال 512 قبل از میلاد آغاز شد و اتمام آن 150 سال به طول انجامید. تخت جمشید در محوطه وسیعی واقع شده که از یک طرف به کوه رحمت و از طرف دیگر به مرودشت محدود است . این کاخهای عظیم سلطنتی در کنار شهر پارسه که یونانیان آن را پرسپولیس خوانده اند ساخته شده است . ساختمان تخت جمشید در زمان داریوش اول در حدود 518 ق.م، آغاز شد. نخست صفه یاتختگاه بلندی را آماده کردند و روی آن تالار آپادانا و پله های اصلی و کاخ تچرا را ساختند. پس از داریوش، پسرش خشایارشاه تالار هدیش را بنا نمود و طرح بنای تلار صد ستون را ریخت . اردشیر اول تالار صد ستون را تمام کرد . اردشیر سوم ساختمان را آغاز کرد که ناتمام ماند. این ساختمانها بر روی پایه هایی ساخته شــده که قسمتـی از آنها صخره های عظیم و یکپارچه بوده و یا آنها را در کوه تراشیده اند  تخت جمشید در مساحتی به وسعت 13 هکتارساخته و ادامه یافت .مصالح به کار رفته در بنای تخت جمشید عبارت بوده از : سنگ ، خشت و گل ، آجر ، گچ ، چوب ، آهن ، فلزات گرانبها (طلا - نقره - مس) عاج ، لاجورد ، عقیق و...... دیوارهای تخت جمشید در برخی جاها به ضخامت 5/5 متر بوده و قطعه سنگهای به کار رفته به وزن بیش از 45 تن میرسیده. تخت جمشید دارای سیستم حرارتی و تهویه بوده ، که فضاهای داخل آن را در زمستان گرم و در تابستان خنک و معتدل می کرده است . دشت سرسبز مرودشت ، سقفهای بسیار بلند و فضاهای وسیع ، درهای گشاده و پنجرههای متعد د هوای تخت جمشید را در تابستان معتدل و خنک می ساخته و در زمستان دیوارهای خشتی و لایه های گچ که یک عایق حرارتی تشکیل می داده ، پردههای ارغوانی بلند و ضخیم که مانع نفوذ سرما به درون فضاها و تالارها می شده ، پوشش سقف نیز چوبی بوده که این امر در گرم شدن محیط تأثیر به سزایی داشته است. تخت جمشید نیز دارای سیستم آب و فاضلاب بوده ، در تخت جمشید مجاری زیرزمینی آبرسانی و فاضلاب پیچ در پیچی کشف شده که به طول بیش از 2 کیلومتر می رسد . معماری هخامنشی ، هنری است امتزاجی که از سبک معماریهای بابل و آشور و مصر و شهرهای یونانی آسیای صغیر و قوم اورارتو اقتباس شده و با هنر نمایی و ابتکار روح ایرانی نوع مستقلی را از معماری پدید آورده است . هخامنشیان با ساختن این ابنیة عظیم می خواستند عظمت شاهنشاهی بزرگ خود را به جهانیان نشان دهند. تخت جمشید در اواخر سال 1312 شمسی براثر خاکبرداری در گوشة شمال غربی صفه تخت جمشید قریب چهل هزار لوحه های گلی به شکل و قطع مهرهای نماز بدست آمد . بر روی این الواح کلماتی به خط عیلامی نوشته شده بود . پس از خواندن معلوم شد که این الواح عیلامی اسناد خرج ساختمان قصرهای تخت جمشید می باشد . از میان الواح بعضی به زبان پارسی و خط عیلامی است . از کشف این الواح شهرت نابجایی را که می گفتند قصرهای تخت جمشید مانند اهرام مصر با ظلم و جور و بیگار گرفتن رعایا ساخته شده باطل گشت ، زیرا این اسناد عیلامی حکایت از آن دارد که به تمام کارگران این قصور عالیه اعم از عمله و بنا و نجار و سنگتراش و معمار و مهندس مزد می دادند و هر کدام از این الواح سند هزینة یک یا چند نفر است . کارگرانی که در بنای تخت جمشید دست اندرکار بودند ، از ملتهای مختلف چون ایرانی و بابلی و مصری و یونانی و عیلامی و آشوری تشکیل می شدند که همه آنان رعیت دولت شاهنشاهی ایران به شمار می رفتند . گذشته از مردان ، زنان و دختران نیز به کار گل مشغول بودند . مزدی که به این کارگران می دادند غالباً جنسی بود نه نقدی ، که آنرا با یک واحــد پـول بابلی به نام « شکــل » سنجیده و برابر آن را به جنس پرداخت می کردند . اجناسی را که بیشتر به کارگران می دادند و مزد آن محسوب می شدعبارت از : گندم و گوشت.   تخت جمشید نه یک شهر بوده و نه یک دژ و نه یک پرستشگاه ، تخت جمشید دو نقش جداگانه اما تا اندازه ای به هم پیوسته ایفا می کرده ، نخست اینکه چون در قلب امپراطوری قرار داشته گنج خانه ی مناسبی برای اندوختن ثروت روز افزون کشور بوده ، دوم اینکه جایگاه مناسب و با شکوهی برای برگذاری مراسم و جشنهایی بوده که در آن زمان برگزار می شده ( جشنهای مهرگان و اعیاد نوروز ) به نقل از مورخان در تخت جمشید بیش از 120000سکه ی طلا و نقره ، ظروف و مجسمه های بسیار ناب ، اثاث گرانقیمت ، نیمکتهای زرین ، لباسها و فرشهای ارغوانی گرانبها و....نگهداری می شده که در نهایت با حمله ی اسکندر مقدونی همه ی این اشیاء یا به غارت رفت یا طعمه ی حریق شد . اسکندر وقتی که وارد تخت جمشید شد و این همه شکوه و ثروت دید دستور داد که هر چیز را که می توانند با خود ببرند و هر چیز را که نمی توانند نابود سازند . به نوشته ی مورخین باستان ثروت تخت جمشید با 10000جفت اسب و قاطر و 5000 جفت شتر حمل و غارت شد . بعد از انتقال ثروت تخت جمشید اسکندردستورداد که تخت جمشید را به آتش بکشند. به گفته مورخین باستان تخت جمشید ۳شبانه روز در آتش می سوخت و چهل شبانه روز از آن دود بر می‌خواست. تاریخنگاران در مورد علت این آتش سوزی اتفاق رای ندارند. عده ای آن را ناشی از یک حادثه غیر عمدی می‌دانند ولی برخی کینه توزی و انتقام گیری اسکندر را تلافی ویرانی شهر آتن به دست خشایار شاه علت واقعی این آتش سوزی مهیب می‌دانند. از آنچه امروز از تخت جمشید بر جای مانده تنها می توان تصویر بسیار مبهمی از شکوه و عظمت کاخها در ذهن مجسم کرد. با این همه می توان به مدد یک نقشه تاریخی که جزئیات معماری ساختمان کاخها در آن آمده باشد و اندکی بهره از قوه تخیل، به اهمیت و بزرگی این کاخها پی برد. نکته ای که سخت غیر قابل باور می نماید این واقعیت است که این مجموعه عظیم و ارزشمند هزاران سال زیر خاک مدفون بوده تا اینکه در اواخر دهه1310خورشیدی کشف شد. چیزی که در نگاه اول در تخت جمشید نظر بیننده را به خود جلب می کند، کتیبه ها و سنگ نبشته های گذر خشایارشاه است که به زبان عیلامی و دیگر زبانهای باستانی تحریر شده است. از این گذر به مجموعه کاخهای آپادانا می رسیم، جائی که در آن پادشاهان بار می‌دادند و مراسم و جشنهای دولتی در آن برگزار می شد. امروزه مقادیر عمده ای طلا و جواهرات در این کاخها وجود داشته که بدیهی است در جریان تهاجم اسکندر به غارت رفته باشد. تعداد محدودی از این جواهرات در موزه ملی ایران نگهداری می شود. بزرگترین کاخ در مجموعه تخت جمشید کاخ مشهور به "صد ستون" است که احتمالا یکی از بزرگترین آثار معماری دوره هخامنشیان بوده و داریوش اول از آن به عنوان سالن بارعام خود استفاده می کرده است. تخت جمشید در 57 کیلومتری شیراز در جاده اصفهان و شیراز واقع شده است. یک نکته ی مهم : محققین به این نکته ی مهم رسیده اند که اگر نقشه ی امپراطوری هخامنشی را بنگریم و یک خط از شمال شرقی ترین نقطه (سغد) تا جنوب غربی ترین نقطه (حبشه) بکشیم و یک خط از شمال غربی ترین نقطه (یونان) تا جنوب شرقی ترین نقطه (هند) به صورت ضربدر بکشیم مرکز تقاطع این دو خط محل ساخت تخت جمشید می شود، که این خود جای تأمل و اندیشیدن دارد.     آتش سوزي در كاخ آپادانا تخت جمشيد آتش سوزيدر پاي تختگاه تخت جمشيد (پارسه) و در بخش جنوب غربي كاخ آپادانا، سبب دودزدگي و پوسته‌پوسته شدن سنگ‌هاي اين بخش از تخت جمشيد (پارسه) شدايران (ايسنا)، درباره‌ي اين اتفاق توضيح داد: به‌نظر مي‌رسد، اين آتش‌سوزي چند روز پيش اتفاق افتاده باشد، زيرا شاهدان عيني از تازگي آتش‌سوزي در عصر روز يكشنبه (اول مهرماه) خبر داده‌اند. تاكيد كرد: به‌طور كلي زدودن علف‌ها در حاشيه‌ي تختگاه وي تخت جمشيد (پارسه) و بناهاي وابسته به آن، هر سال در چند نوبت بايد انجام شود تا موجب بروز چنين حوادثي نشود. او با بيان اين‌كه آنچه در اينجا مطرح مي‌شود، اين است كه چرا پيش از اين، در اين‌باره چاره‌اي انديشيده نشده است، گفت: در بناهاي سطح تختگاه نيز علف‌هايي كه خشك شده‌اند و قابليت آتش گرفتن دارند، ديده مي‌شوند، با اين وجود هنوز دليل اصلي آتش‌سوزي در كاخ آپادانا مشخص نيست .

لينک ثابت |یکشنبه 12 اسفند1386| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

ابوالهول

نويسنده : نوید نقی گنجی

ابوالهول . www.iran-bahasht.blogfa.com ابوالهول غول افسانه‌های مصر باستان و اسطوره اُدیپ، مخلوطی از انسان و حیوان با پیکری از شیر، مزیّن به بالهای عقاب و دارای کله‌ای شبیه سر زنان است. این موجود افسانه‌ای کسانی را که موفق به‌حل معمّای او نمی‌شدند می‌کشت و در نظر مصریان باستان مظهر آفتاب محسوب می‌شد، ابوالهول بزرگ که در مصر قرار دارد از صخره‌ای تراشیده شده است و ۱۷ متر ارتفاع و ۳۹ متر طول دارد.  رمز ابوالهول اسرارآمیز بودن ابوالهول احتمالأ در ارتباط با تعهد و ادای سوگند هنرمندان و خالقین اساطیر است که بر اساس آن موظف به‌حفظ اسرار و رموز عقاید و اندیشه‌های فرهنگی و عرفانی آثار خود بوده‌اند. این موجود افسانه‌ای بیش از هر پدیده دیگری در ادبیات و فرهنگ، اقتدار اسطوره‌ای خود را تثبیت نموده و به‌نماد اعلی و عمیق علم و دانائی و هم به‌نمودی از هلاک و نیستی شهرت یافته‌است. بسیاری از هنرپیشگان زن سینمای قرن بیستم که اسرارآمیز، شهوانی، حیله‌گر و مرموز بوده‌اند با ابوالهول مصری واقع درجیزه تشبیه شده‌اند. وجه تسمیه خیابان سرهای ابوالهول در کرنک واقع در شهر اُقصُر ابوالهول (یا اسفنکس از کلمه لاتینی اسفینکس و یونانی اسفیگس می‌باشد) هیکل عظیم اساطیری که هنرمندان مصری و به‌تقلید آنان هنرمندان یونانی به‌کرات مجسم ساخته‌اند. ابوالهول نام حیوان موهومی است که در مصر و یونان باستانی به‌هیاکل مختلف مجسم می‌کردند. در مصر اسفنکس را به‌شکل شیری نقش می‌کردند که سر او به‌صورت سر دختری بود. محتملأ این هیاکل را به‌قصد تعظیم و تکریم نیت که به زعم مصری‌ها الهه حکمت و دانش بود برپا می‌کردند. در خرابه‌های بلاد باستانی مصر اسفنکس‌های بسیار مشاهده می‌شود که از یک‌پارچه سنگ ساخته شده و از همه بزرگ‌تر را ابوالهول خوانند که در بین دو هرم واقع شده و تنه این هیکل در زیر ریگ‌ها مدفون و پوشیده‌است و فقط سینه و سر او خارج از ریگ مشاهده می‌شود که بیست و هشت متر ارتفاع دارد.

لينک ثابت |پنجشنبه 27 دی1386| موضوع: مکان های باستانی و قدیمی |

آخرين مطالب

ابونصر فارابي افتتاح سايت ملاك:الحاقي سراي كورش و داريوش...ايران داستان خيار و سر امير حشمت گزارش با 15000 تومان شيخ محمد المُقتدى كارندهى مشهور به پير پالان دوز محمدرضا شجريان فروش سایت سرای کورش و داریوش...ایران Reza Shah Pahlavi داستان شناسنامه و ورقه هويت ملي سلطان محمود غزنوي جنگ اچمازين دومين جنگ عباس ميرزا با روسيه ابوالوفاي بوزجاني بهاء الدين محمد عامِلى معروف به شيخ بهايى در نظر سنجی دهمین انتخابات ریاست جمهوری شرکت کنید. اطلاعاتی درباره منتخبان انتخابات ریاست جمهوری انقلاب مشروطه نقشه کشی به تمام معناکمترین قیمت در کمترین مهلت ارامگاه فردوسی مازیار حقوق احمد شاه غلامحسين بنان مجموعه خواندنیهای تاریخ